Inhoud
AMENDEMENTEN
AMENDEMENTS
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
05637
DOC 55 2141/002
DOC 55 2141/002
Chambre des représentants
de Belgique
Belgische Kamer van
volksvertegenwoordigers
16 november 2021
16 novembre 2021
Voir:
Doc 55 2141/ (2020/2021):
001:
Projet de loi.
Zie:
Doc 55 2141/ (2020/2021):
001:
Wetsontwerp.
houdende wijzigingen aan het Strafwetboek
met betrekking tot het seksueel strafrecht
modifiant le Code pénal
en ce qui concerne le droit pénal sexuel
PROJET DE LOI
WETSONTWERP
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
2
2141/002
DOC 55
N° 1 DE MME MATZ
Art. 5
Dans l’article 417/5 proposé, apporter les modi-
fications suivantes:
1° dans l’alinéa 2, insérer le mot “notamment” entre
le mot “résulte” et les mots “d’une agression”;
2° dans le même alinéa 2, insérer les mots “d’une
contrainte,” entre les mots “d’une ruse,” et les mots
“ou d’un autre”;
2° dans l’alinéa 3, insérer le mot “notamment”
entres les mots “vulnérabilité due” et les mots “à un
état”.
JUSTIFICATION
Lors des auditions menées en commission de la Justice,
il est apparu que les listes de causes prévues à l’ar-
ticle 417/5 sont trop limitatives et qu’elles doivent rester non
exhaustives pour permettre à la doctrine et à la jurisprudence
d’y adjoindre d’autres critères éventuels relatifs à l’absence
de consentement comme par exemple le taux d’alcool dans
le sang de la victime, l’emprise d’une secte, les effets de
produits psychotropes à un certain degré, etc…
Il est, de plus, important d’introduire la notion de contrainte
dans les causes d’absence de consentement.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 1 VAN MEVROUW MATZ
Art. 5
In het voorgestelde artikel 417/5 de volgende
wijzigingen aanbrengen:
1° in het tweede lid, tussen de woorden “het gevolg
is van” en de woorden “een aanranding”, de woorden
“onder meer” invoegen;
2° in het tweede lid, tussen het woord “list” en
de woorden “of een andere”, het woord “, dwang”
invoegen;
2° in het derde lid, tussen het woord “verkeert” en
de woorden “ten gevolge van”, de woorden “onder
meer” invoegen.
VERANTWOORDING
Tijdens de in de commissie voor Justitie gehouden hoor-
zittingen is gebleken dat de opsommingen in het ontworpen
artikel 417/5 te limitatief zijn en niet-uitputtend moeten worden
gehouden, teneinde de rechtsleer en de rechtspraak in de
mogelijkheid te stellen ze aan te vullen met eventuele andere
criteria inzake de afwezigheid van toestemming, zoals het
alcoholgehalte in het bloed van het slachtoffer, de invloed
van een sekte, de uitwerking van psychotrope middelen tot
op zekere hoogte enzovoort.
Bovendien is het belangrijk aan te geven dat “dwang” een
oorzaak van de afwezigheid van toestemming kan zijn.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
3
2141/002
DOC 55
N° 2 DE MME MATZ
Art. 6
Dans l’article 417/6 proposé, dans le paragraphe 2,
remplacer les mots “supérieure à deux ans” par les
mots “supérieure à trois ans”.
JUSTIFICATION
Les auditions menées en commission de la justice ont
mis en lumière que la différence d’âge de deux ans entre
les deux partenaires, pour qu’un mineur de plus de quatorze
ans puisse consentir à un acte sexuel, est sans doute un peu
courte et qu’il vaudrait mieux l’augmenter à trois ans pour ne
pas arriver à des situations trop difficiles et délicates pour les
rapports sexuels entre adolescents.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 2 VAN MEVROUW MATZ
Art. 6
In het voorgestelde artikel 417/6, § 2, het woord
“twee” vervangen door het woord “drie”.
VERANTWOORDING
In de hoorzittingen in de commissie voor Justitie werd
aangegeven dat het leeftijdsverschil van twee jaar tussen de
twee partners, opdat een minderjarige die de volle leeftijd van
veertien jaar heeft bereikt, uit vrije wil zou kunnen instemmen
met een seksuele handeling, wellicht iets te klein is. Drie jaar
zou beter zijn, om te voorkomen dat adolescenten die sek-
suele betrekkingen hebben, in te ingewikkelde en te heikele
situaties verzeilen.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
4
2141/002
DOC 55
N° 3 DE MME MATZ
Art. 8/1 (nouveau)
Insérer un article 8/1, rédigé comme suit:
“Art. 8/1. Dans la sous-section 2 insérée par l’ar-
ticle 7, il est inséré un article 417/7/1 rédigé comme suit:
“Art. 417/7/1. L’atteinte à l’intégrité sexuelle existe
également lorsque quiconque incite à distance, avec
ou sans violence, avec ou sans menace ou simplement
par ruse, un mineur d’âge ou une personne souffrant
d’une infirmité ou d’une déficience physique ou mentale
à se livrer, sur lui-même ou sur autrui à des pratiques
sexuelles explicites.
Cette infraction est punie d’un emprisonnement de
six mois à cinq ans.”.”
JUSTIFICATION
Le projet prévoit la répression de la diffusions d’images
et d’enregistrements à caractère sexuel mais rien ne vise
spécifiquement le fait pour un auteur d’inciter à distance,
avec ou sans violence et menace ou simplement par ruse,
une personne vulnérable à se livrer, parfois seule devant son
écran, sur elle-même ou sur autrui à des pratiques sexuelles
explicites.
L’auteur estime en effet que, malgré l’absence de présence
physique de l’auteur auprès de la victime, grâce aux technolo-
gies de l’information et de la communication, le fait de pousser
une personne vulnérable à des attouchements sexuels sur
elle-même ou sur autrui doit être sévèrement condamné.
L’échelle des peines déjà prévue par le Code pénal en matière
d’agressions sexuelles est d’ailleurs maintenue.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 3 VAN MEVROUW MATZ
Art. 8/1 (nieuw)
Een artikel 8/1 invoegen, luidende:
“Art. 8/1. In de bij artikel 7 ingevoegde onderafde-
ling 2 wordt een artikel 417/7/1 ingevoegd, luidende:
“Art. 417/7/1. Wie vanop afstand, al dan niet met
gebruikmaking van geweld of van bedreiging dan wel
louter met een list, een minderjarige of een persoon met
een gebrek of een lichamelijke of mentale beperking,
aanzet tot expliciete seksuele handelingen met zichzelf
of met anderen, pleegt eveneens het misdrijf aantasting
van de seksuele integriteit.
Dit misdrijf wordt bestraft met een gevangenisstraf
van zes maanden tot vijf jaar.”.”
VERANTWOORDING
Het wetsontwerp voorziet in de bestraffing van de versprei-
ding van seksueel getinte beelden en opnames. Daarentegen
belet niets dat iemand vanop afstand, al dan niet met gebruik-
making van geweld of van bedreiging dan wel louter met een
list, een kwetsbaar persoon die soms alleen voor een scherm
zit, ertoe aanzet over te gaan tot expliciete seksuele hande-
lingen met zichzelf of met iemand anders.
De indienster meent immers dat een strenge straf aan de
orde is wanneer een dader – ook al is die fysiek niet in de
nabijheid van het slachtoffer – zich van de informatie- en com-
municatietechnologieën bedient om een kwetsbaar persoon
aan te zetten tot seksuele handelingen met zichzelf of met
iemand anders. De reeds in het Strafwetboek opgenomen
strafmaat met betrekking tot seksuele agressie blijft overigens
behouden.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
5
2141/002
DOC 55
N° 4 DE MME MATZ
Art. 21
Dans l’article 417/19 proposé, apporter les modi-
fications suivantes
1° remplacer le titre de l’article par ce qui suit:
“L’inceste à l’égard d’une personne majeure”;
2° dans l’alinéa 1er, remplacer les mots “actes à
caractère sexuel intrafamiliaux non consensuels” par
les mots “inceste à l’égard d’une personne majeure”;
3° compléter l’article par un 4e alinéa, rédigé
comme suit:
“Par parent, on entend également l’adoptant,
l’adopté et les parents de l’adopté”.
JUSTIFICATION
L’inceste ne se pratique pas uniquement à l’égard de per-
sonnes mineures car des personnes majeures peuvent être
victimes de ce type de faits injustifiables. En effet , même
si, la plupart du temps, les faits d’inceste commencent à la
minorité, ils peuvent non seulement se poursuivre après la
majorité mais peuvent également débuter après celle-ci avec
une emprise importante de l’auteur des faits.
Il y a lieu également de qualifier ces faits d’inceste tout en
adaptant les peines.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 4 VAN MEVROUW MATZ
Art. 21
In het voorgestelde artikel 417/19 de volgende
wijzigingen aanbrengen:
1° het opschrift van het artikel vervangen als
volgt:
“Incest jegens een meerderjarige”;
2° in het eerste lid, de woorden “niet-consensuele
intrafamiliale seksuele handelingen worden” vervangen
door de woorden “incest jegens een meerderjarige
wordt”;
3° het artikel aanvullen met een vierde lid, lui-
dende:
“Onder bloedverwant worden ook de adoptant, de
geadopteerde en de bloedverwanten van de geadop-
teerde begrepen.”.
VERANTWOORDING
Incest wordt niet alleen jegens minderjarigen gepleegd;
ook meerderjarigen kunnen het slachtoffer zijn van dergelijke
niet te rechtvaardigen feiten. Hoewel het incest doorgaans
aanvangt wanneer het slachtoffer minderjarig is, kan het
doorgaan nadat het slachtoffer meerderjarig is geworden.
Daarnaast kan het incest ook aanvangen wanneer het slacht-
offer al meerderjarig is, wanneer de dader van de feiten het
slachtoffer sterk in zijn greep heeft.
Ook dat incest moet als dusdanig worden gekwalificeerd,
met aanpassing van de straffen.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
6
2141/002
DOC 55
N° 5 DE MME MATZ
Art. 28/1 (nouveau)
Insérer un article 28/1, rédigé comme suit:
“Art. 28/1. Dans la sous-section 1 insérée par l’ar-
ticle 28, il est inséré un article 417/23/1, rédigé comme
suit:
“Art. 417/23/1. Un mineur d’âge n’est jamais réputé
avoir donné son consentement librement aux fins de
son exploitation sexuelle”.
JUSTIFICATION
Quel que soit son âge au-dessus ou au-dessous de l’âge
de la majorité sexuelle, le mineur ne peut consentir à sa propre
exploitation sexuelle. Il s’agit d’une présomption irréfragable
d’absence de consentement.
Le Protocole additionnel de Palerme de 2000 à la
Convention de l’ONU de lutte contre la traite des êtres
humains et la Convention de Lanzarote de 2007 obligent
l’État belge à qualifier d’exploitation sexuelle la prostitution
des mineurs et, partant, d’exclure toute possibilité d’un quel-
conque consentement de leur part à ceux-ci; cela, même à
partir de 16 ans.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 5 VAN MEVROUW MATZ
Art. 28/1 (nieuw)
Een artikel 28/1 invoegen, luidende:
“Art. 28/1. In de bij het ontworpen artikel 28 inge-
voegde onderafdeling 1 wordt een artikel 417/23/1 in-
gevoegd, luidende:
“Art. 417/23/1. Een minderjarige wordt nooit geacht
uit vrije wil ermee te hebben ingestemd seksueel te
worden uitgebuit.”.”.
VERANTWOORDING
Een minderjarige, ongeacht of hij de leeftijd van de seksu-
ele meerderjarigheid al dan niet heeft bereikt, kan niet instem-
men met de seksuele uitbuiting van zijn persoon. In dezen is
sprake van een onweerlegbaar vermoeden van afwezigheid
van toestemming.
Bij het Protocol van Palermo van 2000, een aanvullend
protocol bij het VN-Verdrag ter bestrijding van mensenhandel,
alsook bij het Verdrag van Lanzarote van 2007, is de Belgische
Staat ertoe verbonden de prostitutie van minderjarigen als
seksuele uitbuiting te kwalificeren; derhalve kunnen minder-
jarigen in geen geval hun toestemming daartoe geven, zelfs
niet wanneer zij de volle leeftijd van 16 jaar hebben bereikt.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
7
2141/002
DOC 55
N° 6 DE MME MATZ
Art. 32
Dans l’article 417/26 proposé, remplacer l’ali-
néa 2 par ce qui suit:
“L’incitation d’un mineur accompli à la débauche
ou à la prostitution est punie de la réclusion de dix à
vingt ans et d’une amende de cinq cents euros à cent
mille euros.”
JUSTIFICATION
L’autrice de l’amendement ne peut accepter qu’il y ait une
différence entre les mineurs de moins de 16 ans et ceux âgés
de 16 à 18 ans qui, eux, ne sont pas protégés par les peines
relatives à l’incitation à la débauche ou à la prostitution.
Ce n’est pas parce que la majorité sexuelle est fixée
à 16 ans qu’il n’y a pas lieu de protéger de la meilleure manière
les adolescents particulièrement vulnérables contre l’emprise
tant psychologique que financière d’adultes sans scrupules.
Les peines sont élargies afin de permettre au juge d’indi-
vidualiser la peine de la manière la plus large possible en
fonction des circonstances de la cause.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 6 VAN MEVROUW MATZ
Art. 32
In het voorgestelde artikel 417/26, het tweede lid
vervangen als volgt:
“Het aanzetten van een minderjarige tot ontucht of
prostitutie wordt bestraft met opsluiting van tien tot
twintig jaar en met een geldboete van vijfhonderd euro
tot honderdduizend euro.”
VERANTWOORDING
Volgens de indienster van het amendement geeft het geen
pas dat een onderscheid zou worden gemaakt tussen de min-
derjarigen jonger dan 16 jaar en wie tussen 16 tot 18 jaar oud
is; die tweede groep zou immers niet worden beschermd door
de straffen die kunnen worden opgelegd voor het aanzetten
tot ontucht of prostitutie.
Het is niet omdat de seksuele meerderjarigheid werd vast-
gesteld op 16 jaar dat de bijzonder kwetsbare adolescenten
niet zo goed mogelijk moeten worden beschermd tegen de
psychologische en de financiële greep van gewetenloze
volwassenen.
De straffen worden verruimd om de rechter in de moge-
lijkheid te stellen de straf zo goed mogelijk af te stemmen,
naargelang van de omstandigheden van de zaak.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
8
2141/002
DOC 55
N° 7 DE MME MATZ
(en ordre subsidiaire par rapport à l’amendement n° 6)
Art. 32
Supprimer cet article.
JUSTIFICATION
L’autrice de l’amendement ne peut accepter qu’il y ait
une différence entre les mineurs de moins de 16 ans et ceux
âgés de 16 à 18 ans qui, eux, ne sont pas protégés contre
l’incitation à la débauche ou à la prostitution.
Ce n’est pas parce que la majorité sexuelle est fixée à
16 ans qu’il n’y a pas lieu de protéger de la meilleure manière
les adolescents particulièrement vulnérables contre l’emprise
tant psychologique que financière d’adultes sans scrupules.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 7 VAN MEVROUW MATZ
(in bijkomende orde bij amendement nr. 6)
Art. 32
Dit artikel weglaten.
VERANTWOORDING
Volgens de indienster van het amendement geeft het geen
pas dat een onderscheid zou worden gemaakt tussen de min-
derjarigen jonger dan 16 jaar en wie tussen 16 tot 18 jaar oud
is; die tweede groep zou immers geen bescherming genieten
tegen het aanzetten tot ontucht of prostitutie.
Het is niet omdat de seksuele meerderjarigheid werd vast-
gesteld op 16 jaar dat de bijzonder kwetsbare adolescenten
niet zo goed mogelijk moeten worden beschermd tegen de
psychologische en de financiële greep van gewetenloze
volwassenen.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
9
2141/002
DOC 55
N° 8 DE MME MATZ
Art. 33
Dans l’article 417/27 proposé, remplacer l’ali-
néa 2 par ce qui suit:
“Cette infraction est punie de la réclusion de dix à
vingt ans et d’une amende de cinq cents euros à cent
mille euros.”
JUSTIFICATION
Voir la justification des amendements n° 6 et 7.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 8 VAN MEVROUW MATZ
Art. 33
In het voorgestelde artikel 417/27, het tweede lid
vervangen als volgt:
“Dit misdrijf wordt bestraft met opsluiting van tien tot
twintig jaar en met een geldboete van vijfhonderd euro
tot honderdduizend euro.”
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van de amendementen nr. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
10
2141/002
DOC 55
N° 9 DE MME MATZ
Art. 34
Supprimer cet article.
JUSTIFICATION
En raison de l’amendement n° 8 relatif à l’article 33,
l’article 34 doit être supprimé.
Pour le surplus, il est fait référence à la justification des
amendements n° 6 et 7
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 9 VAN MEVROUW MATZ
Art. 34
Dit artikel weglaten.
VERANTWOORDING
Door de indiening van amendement nr. 8 op artikel 33 moet
artikel 34 worden weggelaten.
Voor het overige wordt verwezen naar de verantwoording
van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
11
2141/002
DOC 55
N° 10 DE MME MATZ
Art. 35
Dans l’article 417/29 proposé, dans l’alinéa 2,
remplacer les mots “de dix à quinze ans et d’une
amende de cinq cents euros à cinquante mille euros”
par les mots “de dix à vingt ans et d’une amende de
cinq cents euros à cent mille euros”.
JUSTIFICATION
Voir la justification des amendements n° 6 et 7.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 10 VAN MEVROUW MATZ
Art. 35
In het voorgestelde artikel 417/29, tweede lid, de
woorden “van tien tot vijftien jaar en geldboete van vijf-
honderd euro tot vijftig duizend euro” vervangen door
de woorden “van tien tot twintig jaar en geldboete van
vijfhonderd euro tot honderdduizend euro”.
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
12
2141/002
DOC 55
N° 11 DE MME MATZ
Art. 36
Supprimer cet article.
JUSTIFICATION
Voir la justification des amendements n° 6 et 7.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 11 VAN MEVROUW MATZ
Art. 36
Dit artikel weglaten.
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
13
2141/002
DOC 55
N° 12 DE MME MATZ
Art. 37
Dans l’article 417/31 proposé, dans l’alinéa 2, rem-
placer les mots “de dix à quinze ans et d’une amende
de cinq cents à cinquante mille euros” par les mots
“de dix à vingt ans et d’une amende de cinq cents à
cent mille euros”.
JUSTIFICATION
Voir la justification des amendements n° 6 et 7.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 12 VAN MEVROUW MATZ
Art. 37
In het voorgestelde artikel 417/31, tweede lid, de
woorden “van tien tot vijftien jaar en geldboete van vijf-
honderd euro tot vijftig duizend euro” vervangen door
de woorden “van tien tot twintig jaar en geldboete van
vijfhonderd euro tot honderdduizend euro”.
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
14
2141/002
DOC 55
N° 13 DE MME MATZ
Art. 38
Supprimer cet article.
JUSTIFICATION
En raison de l’amendement n° 12 relatif à l’article 37,
l’article 38 doit être supprimé.
Pour le surplus, il est fait référence à la justification des
amendements n° 6 et 7
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 13 VAN MEVROUW MATZ
Art. 38
Dit artikel weglaten.
VERANTWOORDING
Door de indiening van amendement nr. 12 op arti-
kel 37 moet artikel 38 worden weggelaten.
Voor het overige wordt verwezen naar de verantwoording
van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
15
2141/002
DOC 55
N° 14 DE MME MATZ
Art. 41
Dans l’article 417/35 proposé, dans l’alinéa 2,
remplacer les mots “de dix à quinze ans et d’une
amende de cinq cents euros à cinquante mille euros”
par les mots “de dix à vingt ans et d’une amende de
cinq cents à cent mille euros”.
JUSTIFICATION
Voir la justification des amendements n° 6 et 7.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 14 VAN MEVROUW MATZ
Art. 41
In het voorgestelde artikel 417/35, tweede lid, de
woorden “tien tot vijftien jaar en geldboete van dui-
zend euro tot honderdduizend euro” vervangen door
de woorden “tien tot twintig jaar en geldboete van
vijfhonderd euro tot honderdduizend euro”.
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
16
2141/002
DOC 55
N° 15 DE MME MATZ
Art. 43
Dans l’article 417/37 proposé, dans l’alinéa 2,
apporter les modifications suivantes:
1° dans le 1er tiret, remplacer les mots “aux ar-
ticles 417/25 et 417/26” par les mots “à l’article 417/25”;
2° dans le 2e tiret, remplacer les mots “aux ar-
ticles 417/27 et 417/28” par les mots “à l’article 417/27”;
3° dans le 3e tiret, remplacer les mots “aux ar-
ticles 417/29 et 417/30” par les mots “à l’article 417/29”;
4° dans le 4e tiret, remplacer les mots “aux ar-
ticles 417/31 et 417/32” par les mots “à l’article 417/31”;
5° dans le 5e tiret, remplacer les mots “aux ar-
ticles 417/33 et 417/34” par les mots “à l’article 417/33”;
6° dans le 6e tiret, remplacer les mots “aux ar-
ticles 417/35 et 417/36” par les mots “à l’article 417/35”.
JUSTIFICATION
Il s’agit d’un amendement technique.
Le présent amendement est justifié par les amendements
supprimant les articles insérant les articles 417/26, 417/28,
417/30, 417/32, 417/34 et 417/36.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 15 VAN MEVROUW MATZ
Art. 43
In het voorgestelde artikel 417/37, tweede lid, de
volgende wijzigingen aanbrengen:
1° in het eerste streepje, de woorden “artike-
len 417/25 en 417/26” vervangen door de woorden
“artikel 417/25”;
2° in het tweede streepje, de woorden “artike-
len 417/27 en 417/28” vervangen door de woorden
“artikel 417/27”;
3° in het derde streepje, de woorden “artike-
len 417/29 en 417/30” vervangen door de woorden
“artikel 417/29”;
4° in het vierde streepje, de woorden “artike-
len 417/31 en 417/32” vervangen door de woorden
“artikel 417/31”;
5° in het vijfde streepje, de woorden “artike-
len 417/33 en 417/34” vervangen door de woorden
“artikel 417/33”;
6° in het zesde streepje, de woorden “artike-
len 417/35 en 417/36” vervangen door de woorden
“artikel 417/35”.
VERANTWOORDING
Het betreft een technisch amendement.
Dit amendement is verantwoord ingevolge de amende-
menten die ertoe strekken de artikelen tot invoeging van de
artikelen 417/26, 417/28, 417/30, 417/32, 417/34 en 417/36 weg
te laten.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
17
2141/002
DOC 55
N° 16 DE MME MATZ
Art. 58
Dans l’article 417/50 proposé, 6e tiret, supprimer
les mots “de moins de seize ans accomplis”.
JUSTIFICATION
Voir la justification des amendements n° 6 et 7.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 16 VAN MEVROUW MATZ
Art. 58
In het voorgestelde artikel 417/50, zesde streepje,
de woorden “beneden de volle leeftijd van zestien jaar”
weglaten.
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
18
2141/002
DOC 55
N° 17 DE MME MATZ
Art. 106
Après l’article 106, insérer un nouveau titre
Titre 5/1, intitulé “Modifications de la loi du 3 juil-
let 1978 relative aux contrats de travail”.
JUSTIFICATION
La protection sociale des “travailleurs du sexe” majeurs
exerçant librement cette activité permettrait de mieux lutter
contre les exploitants sans pour autant devoir dépénaliser le
proxénétisme.
Pour être licite, un contrat ne peut notamment être contraire
à l’ordre public et aux bonnes mœurs. Si l’un des mobiles
déterminant du contrat est illicite, le contrat est nul de nullité
absolue.1
L’auteure de l’amendement , sur proposition du Professeur
Clesse, prévoit la modification de l’article 14 de la loi
du 3 juillet 1978 qui prévoit déjà des exceptions à la nullité
du contrat
Vanessa MATZ (cdH)
1 Note de l’association SAMILIA en commission de la Justice du 19.10 2021 p. 5 .
Nr. 17 VAN MEVROUW MATZ
Art. 106
Na artikel 106 een titel 5/1 invoegen, met als ops-
chrift “Wijzigingen van de wet van 3 juli 1978 betref-
fende de arbeidsovereenkomsten”.
VERANTWOORDING
Wanneer sociale bescherming zou worden geboden aan
de meerderjarige “sekswerkers” die deze activiteit uit vrije
wil uitoefenen, zouden de exploitanten beter kunnen worden
aangepakt, zonder daarom het pooierschap uit het strafrecht
te moeten halen.
Om rechtmatig te zijn, mag een overeenkomst onder
meer niet in strijd zijn met de openbare orde en de goede
zeden. Indien een van de doorslaggevende motieven voor de
overeenkomst onrechtmatig is, is de overeenkomst volstrekt
nietig1.
Op voorstel van professor Clesse wil de indienster van het
amendement voorzien in de wijziging van artikel 14 van de
wet van 3 juli 1978, dat reeds uitzonderingen op de nietigheid
van de overeenkomst bevat.
1 Nota van de SAMILIA Foundation die aan bod is gekomen in de vergadering van de commissie voor Justitie
op 19 oktober 2021, blz. 5.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
19
2141/002
DOC 55
N° 18 DE MME MATZ
Art. 106/1 (nouveau)
Dans le titre 5/1 précité, insérer un article 106/1,
rédigé comme suit:
“Art. 106/1. L’article 14 de la loi du 3 juillet 1978 rela-
tive aux contrats de travail est complété par un 3°, rédigé
comme suit:
“3° dans le cadre d’activités qui se déroulent dans
le domaine de la prostitution .”.”
JUSTIFICATION
Voir la justification de l’amendement n° 17.
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 18 VAN MEVROUW MATZ
Art. 106/1 (nieuw)
In de voorvernoemde titel 5/1 een artikel 106/1 in-
voegen, luidende:
“Art. 106/1. Artikel 14 van de wet van 3 juli 1978 be-
treffende de arbeidsovereenkomsten wordt aangevuld
met een punt 3°, luidende:
“3° bij activiteiten inzake prostitutie.”.”
VERANTWOORDING
Zie de verantwoording van amendement nr. 17.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
20
2141/002
DOC 55
N° 19 DE MME MATZ
Art. 42
Supprimer cet article.
JUSTIFICATION
En raison de l’amendement n° 14 relatif à l’article 41,
l’article 42 doit être supprimé.
Pour le surplus, il est fait référence à la justification des
amendements n° 6 et 7
Vanessa MATZ (cdH)
Nr. 19 VAN MEVROUW MATZ
Art. 42
Dit artikel weglaten.
VERANTWOORDING
Door de indiening van amendement nr. 14 op arti-
kel 41 moet artikel 42 worden weggelaten.
Voor het overige wordt verwezen naar de verantwoording
van de amendementen nrs. 6 en 7.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
21
2141/002
DOC 55
N° 20 DE M. BOUKILI
Art. 74
Dans l’article 417/64 proposé, remplacer l’ali-
néa 2 par ce qui suit:
“Si le prévenu est poursuivi pour une infraction
visée au présent chapitre, le ministère public ou le
juge saisi de la cause doit prendre l’avis motivé d’un
service spécialisé dans la guidance ou le traitement
de délinquants sexuels en vue de déterminer la peine
la plus adéquate.”
JUSTIFICATION
L’idée de l’obligation de prendre l’avis d’un service spécia-
lisé a été proposée par l’Institut pour l’égalité des femmes et
des hommes. L’examen psychologique est d’une importance
primordiale dans l’enquête judiciaire visant l’auteur. Les actes
de nombreux auteurs ne se produisent pas sans raison. La
plupart du temps, les auteurs ont des antécédents en matière
d’idées misogynes ou en ce qui concerne d’autres infractions
à caractère sexuel. Un examen psychologique peut en outre
aider à évaluer correctement le risque que reauteur pour la
société. Comme l’indique également l’Institut pour l’égalité
des femmes et des hommes, l’obligation de prendre un avis
n’implique toutefois pas nécessairement que tout délinquant
sexuel devra obligatoirement être guidé ou traité ou qu’aucune
différentiation ne sera possible.
Nabil BOUKILI (PVDA-PTB)
Nr. 20 VAN DE HEER BOUKILI
Art. 74
In het voorgestelde artikel 417/64, het tweede lid
vervangen als volgt:
“Indien de beklaagde wordt vervolgd voor een mis-
drijf in dit hoofdstuk omschreven, moet het openbaar
ministerie of de rechter bij wie de zaak aanhangig werd
gemaakt, met het oog op het opleggen van de meest
geschikte straf, het gemotiveerd advies inwinnen van
een dienst gespecialiseerd in de begeleiding of behan-
deling van seksuele delinquenten.”
VERANTWOORDING
Het idee van het verplichten van een advies door de
gespecialiseerde diensten is een voorstel van het Instituut
voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Het psycholo-
gisch onderzoek is van essentieel belang in het gerechtelijk
onderzoek naar de dader. Bij veel daders komen de daden
niet uit het niets. Zij hebben meestal al een voorgeschiede-
nis van vrouwonvriendelijke denkbeelden of andere seksuele
misdrijven. Daarenboven kan psychologisch onderzoek hel-
pen bij het correct inschatten van het risico van de dader ten
opzichte van de samenleving. Zoals ook het Instituut voor de
Gelijkheid van Vrouwen en Mannen stelt, houdt een verplicht
advies echter niet noodzakelijk in dat elke seksuele delinquent
verplicht moet worden begeleid of behandeld, of dat er geen
differentiatie mogelijk is.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
22
2141/002
DOC 55
N° 21 DE M. BOUKILI
Art. 5
Dans l’article 417/5 proposé, remplacer l’ali-
néa 2 par ce qui suit:
“En tout état de cause, il n’y a pas de consentement
si l’acte à caractère sexuel résulte de toute forme de
contrainte physique ou psychique, notamment d’une
agression, d’une menace, de violences, d’une de-
mande insistante, d’une surprise, d’une ruse, ou d’un
autre comportement punissable.”
JUSTIFICATION
La formulation actuelle donne une liste exhaustive des
actes qui empêchent que le consentement puisse être donné.
Cette formulation limitative présente néanmoins le risque
que si une affaire dans laquelle il est question d’une forme
de contrainte non mentionnée dans cette liste est portée en
justice, il ne pourra pas être procédé à une condamnation.
C’est pourquoi nous optons pour inscrire dans l’article relatif
au consentement que le consentement ne peut pas être donné
à la suite d’une contrainte physique ou psychique, les mots
suivants énumérant des exemples par souci de clarification.
Le caractère non exhaustif de cette énumération est cepen-
dant exprimé par le mot “notamment”.
Nabil BOUKILI (PVDA-PTB)
Nr. 21 VAN DE HEER BOUKILI
Art. 5
In het voorgestelde artikel 417/5, het tweede lid
vervangen als volgt:
“Toestemming is er in ieder geval niet indien de
seksuele handeling het gevolg is van eender welke
vorm van fysieke of psychische dwang waaronder
maar niet beperkt tot aanranding, bedreiging, geweld,
onaflatend aandringen, verrassing, list of een andere
strafbare gedraging.”
VERANTWOORDING
In de huidige verwoording wordt een exhaustieve lijst ge-
geven van handelingen die voorkomen dat toestemming kan
worden gegeven. Deze exhaustieve verwoording houdt echter
het gevaar in dat wanneer een zaak voor het gerecht komt
waarbij sprake is van een vorm van dwang die niet in deze
lijst is opgenomen, er niet tot een veroordeling kan worden
overgegaan. Wij opteren er daarom voor in het artikel over
toestemming op te nemen dat toestemming niet kan worden
gegeven als gevolg van fysieke of psychische dwang. Wat
daarop volgt is een opsomming van voorbeelden, bij wijze van
verduidelijking. Deze opsomming is door de woorden “waar-
onder maar niet beperkt tot” echter niet exhaustief van aard.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
23
2141/002
DOC 55
N° 22 DE M. BOUKILI
Art. 5
Dans l’article 417/5, alinéa 1er, proposé, remplacer
les deux premières phrases par la phrase suivante:
“Il ne peut être question de consentement que
lorsque le consentement a été exprimé librement par
des actes qui, compte tenu des circonstances de la si-
tuation, expriment clairement la volonté de l’intéressé.”
JUSTIFICATION
En matière de droit à l’autodétermination sexuelle, le pro-
jet de loi accorde une place centrale à la formulation d’une
définition positive du consentement. Il s’agit d’une évolution
positive. Pour atteindre cet objectif, il importe de formuler
cette définition de manière à ce qu’elle vise le consentement
explicite. Il conviendra non seulement que le consentement
soit donné librement, mais aussi que ce choix libre soit
exprimé. C’est pourquoi le présent amendement tend à ins-
crire la notion de consentement explicite dans la définition
du consentement en renvoyant à l’expression claire de la
volonté de l’intéressé.
Cette définition du consentement a été directement
empruntée au droit pénal espagnol. Le nouveau droit pénal
sexuel espagnol, aussi surnommé la loi “Seul un oui est un
oui”, a été approuvé en mars 2020 par le conseil des ministres,
sous la pression incessante du mouvement féministe.
Cette définition du consentement permet de conserver la
présomption d’innocence. Il appartiendra toujours au juge
d’instruction d’établir quelles sont les preuves qui permettent
de confirmer ou d’infirmer le récit de la victime.
Nabil BOUKILI (PVDA-PTB)
Nr. 22 VAN DE HEER BOUKILI
Art. 5
In het voorgestelde artikel 417/5, eerste lid, de
eerste twee zinnen vervangen door de volgende zin:
“Van toestemming is slechts sprake wanneer deze
uit vrije wil tot uiting is gebracht door handelingen die,
gelet op de omstandigheden van de zaak, duidelijk de
wil van de betrokkene tot uitdrukking brengen.”
VERANTWOORDING
Met betrekking tot het seksueel zelfbeschikkingsrecht
kent dit wetsontwerp een centrale rol toe aan een positieve
bepaling van toestemming. Dit is een positieve ontwikkeling,
en om het beoogde doel te bereiken is het belangrijk deze
definitie dusdanig te verwoorden dat het gaat over expliciete
toestemming. Niet alleen moet de toestemming uit vrije wil
worden gegeven; deze vrije wil moet ook worden veruiterlijkt.
Dit amendement wil daarom het begrip van expliciete toestem-
ming verankeren in de definitie van toestemming door te ver-
wijzen naar de duidelijke uiting van de wil van de betrokkene.
Deze definitie van toestemming is rechtstreeks ontleend
uit het Spaanse strafrecht. Het nieuwe Spaanse seksueel
strafrecht, ook wel gekend als de “enkel ja is ja”-wet, werd
in maart 2020 door de raad van ministers goedgekeurd na de
onaflatende druk vanuit de feministische beweging.
Met deze definitie van toestemming blijft het vermoeden
van onschuld behouden. Het blijft aan de onderzoeksrechter
om te kijken welke bewijzen er zijn om het verhaal van het
slachtoffer te bevestigen of tegen te spreken.
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
24
2141/002
DOC 55
N° 23 DE M. BOUKILI
Art. 99/1 (nouveau)
Insérer un article 99/1 rédigé comme suit:
“Art. 99/1. Dans l’article 47bis du même Code, le
paragraphe 1er est remplacé par ce qui suit:
“§ 1er. Avant qu’il ne soit procédé à l’audition d’une
personne à laquelle aucune infraction n’est imputée,
la personne à interroger est informée succinctement
des faits à propos desquels elle sera entendue et il lui
est communiqué:
1) qu’elle est auditionnée en qualité de personne
à laquelle aucune infraction n’est imputée et qu’elle
a le droit, préalablement à l’audition, de se concerter
confidentiellement avec un avocat de son choix ou avec
un avocat qui lui est désigné, et qu’elle a la possibilité
de se faire assister par lui pendant l’audition;
2) qu’elle ne peut être contrainte de s’accuser
elle-même;
3) que ses déclarations peuvent être utilisées comme
preuve en justice;
4) qu’elle peut demander que toutes les questions
qui lui sont posées et les réponses qu’elle donne soient
actées dans les termes utilisés;
5) 4) qu’elle peut demander qu’il soit procédé à un
acte d’information ou une audition déterminés;
6) qu’elle peut utiliser les documents en sa pos-
session, sans que cela puisse entraîner le report de
l’interrogatoire, et qu’elle peut, lors de l’interrogatoire
ou ultérieurement, demander que ces documents soient
joints au procès-verbal d’audition ou au dossier.
Tous ces éléments sont consignés avec précision
dans un procès-verbal.”.”
Nr. 23 VAN DE HEER BOUKILI
Art. 99/1 (nieuw)
Een artikel 99/1 invoegen, luidende:
“Art. 99/1. In artikel 47bis van hetzelfde Wetboek
wordt paragraaf 1 vervangen door wat volgt:
Ҥ 1. Vooraleer wordt overgegaan tot het verhoor
van een persoon aan wie geen misdrijf ten laste wordt
gelegd, wordt op beknopte wijze kennis gegeven van
de feiten waarover hij zal worden verhoord en wordt
hem meegedeeld dat:
1) hij als persoon aan wie geen misdrijf ten laste
wordt gelegd wordt verhoord en dat hij het recht heeft
om voor het verhoor een vertrouwelijk overleg te hebben
met een advocaat naar keuze of een hem toegewezen
advocaat, en zich door hem kan laten bijstaan tijdens
het verhoor;
2) hij niet verplicht kan worden zichzelf te
beschuldigen;
3) zijn verklaringen als bewijs in rechte kunnen wor-
den gebruikt;
4) hij kan vragen dat alle vragen die hem worden
gesteld en alle antwoorden die hij geeft, worden ge-
noteerd in de gebruikte bewoordingen;
5) hij kan vragen dat een bepaalde opsporingshan-
deling wordt verricht of een bepaald verhoor wordt
afgenomen;
6) hij gebruik mag maken van de documenten in zijn
bezit, zonder dat daardoor het verhoor wordt uitgesteld
en dat hij, tijdens de ondervraging of later, mag vragen
dat deze documenten bij het proces-verbaal van het
verhoor of bij het dossier worden gevoegd.
Al deze elementen worden nauwkeurig opgenomen
in een proces-verbaal.”.”
C H A M B R E 4 e S E S S I O N D E L A 55 e L É G I S L AT U R E
2021
2022
K A M E R • 4 e Z I T T I N G VA N D E 55 e Z I T T I N G S P E R I O D E
25
2141/002
DOC 55
JUSTIFICATION
Les différentes personnes auditionnées dans le cadre du
projet de loi à l’examen ainsi que les acteurs de terrain nous
apprennent que la manière dont les auditions sont réalisées
constitue un obstacle empêchant d’aboutir à une condamna-
tion en cas de plainte relative à la violence sexuelle. La victime
est souvent entendue une première fois, peu de temps après
les faits. Une deuxième audition plus approfondie et plus
détaillée a lieu ultérieurement. Des incohérences peuvent se
glisser dans les déclarations de la victime en raison du délai
entre les deux auditions et de l’intervalle parfois bref entre les
faits en question de violence sexuelle et la première audition.
Il est possible de remédier à ce problème en garantissant
aux victimes le droit à l’assistance juridique dès la première
audition. Nous constatons enfin que cet effort ne doit pas se
limiter aux victimes de violence sexuelle. Il peut être étendu
à toutes les victimes de quelque crime que ce soit, de la
même manière que les suspects de quelque crime que ce
soit peuvent bénéficier de ce droit à l’assistance juridique (ar-
ticle 47bis, § 2, du Code d’instruction criminelle). Quiconque
le souhaiterait pourra ainsi recourir à l’aide juridique dans le
cadre de la défense ses droits.
Nabil BOUKILI (PVDA-PTB)
VERANTWOORDING
Tijdens de verschillende hoorzittingen over dit wetsontwerp
en vanop het terrein horen we dat de wijze waarop verhoren
worden uitgevoerd een drempel vormen om te komen tot een
veroordeling bij een klacht over seksueel geweld. Het slacht-
offer wordt vaak een eerste keer, kort na de feiten, verhoord.
Later vindt er een tweede, grondiger en meer diepgaand
verhoor plaats. Door de tijd tussen de twee verhoren en door
de soms korte tijdsspanne tussen de betreffende daden van
seksueel geweld en het eerste verhoor, kunnen er inconsis-
tenties glippen in de verklaringen van het slachtoffer. Door
slachtoffers vanaf het eerste verhoor het recht op juridische
bijstand te garanderen, kan dit probleem worden aangepakt.
Ten slotte stellen we vast dat deze inspanning zich niet hoeft
te beperken tot slachtoffers van seksueel geweld. Het kan
worden uitgebreid naar alle slachtoffers van eender welke
misdaad, op dezelfde manier dat verdachten van eender
welke misdaad dit recht op juridische bijstand kunnen ge-
nieten (artikel 47bis, § 2, Wetboek van Strafvordering). Aldus
kan iedereen die dat zou willen, zich beroepen op juridische
steun in het verdedigen van diens rechten.
Imprimerie centrale – Centrale drukkerij