Document 54K3650/003

INHOUD SOMMAIRE Blz. Pages I. Procedure ......................................................................3 II. Inleidende uiteenzettingen ............................................3 III. Bespreking .....................................................................4 IV. Stemmingen ..................................................................7 Bijlage 1: verslag van de hoorzitting van 19 juni 2018 .........8 Bijlage 2: verslag van de hoorzitting van 19 februari 2019 .41 I. Procédure ......................................................................3 II. Exposés introductifs ......................................................3 III. Discussion .....................................................................4 IV. Votes ..............................................................................7 Annexe 1: Rapport de l’audition du 19 juin 2018 ..................8 Annexe 2: Rapport de l’audition du 19 février 2019 ...........41 VERSLAG RAPPORT Wetsvoorstel tot wijziging van de wet van 25 april 2014 op het statuut van en het toezicht op kredietinstellingen en beursvennootschappen, wat betreft de invoering van een bankierseed Proposition de loi modifiant la loi du 25 avril 2014 relative au statut et au contrôle des établissements de crédit et des sociétés de bourse en ce qui concerne l’instauration d’un serment bancaire 11065 DOC 54 3650/003 DOC 54 3650/003 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E CHAMBRE DES REPRÉSENTANTS DE BELGIQUE BELGISCHE KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1 april 2019 1er avril 2019 NAMENS DE COMMISSIE VOOR DE FINANCIËN EN DE BEGROTING UITGEBRACHT DOOR DE HEER Roel DESEYN FAIT AU NOM DE LA COMMISSION DES FINANCES ET DU BUDGET PAR M. Roel DESEYN Voir: Doc 54 3650/ (2018/2019): 001: Proposition de loi de Mme Almaci et consorts. 002: Modifi cation auteur. Voir aussi: 004: Texte adopté par la commission. Doc 54 2748/ (2017/2018): 001: Proposition de loi de Mme Almaci et M. Gilkinet. Zie: Doc 54 3650/ (2018/2019): 001: Wetsvoorstel van mevrouw Almaci c.s. 002: Wijziging indiener. Zie ook: 004: Tekst aangenomen door de commissie. Doc 54 2748/ (2017/2018): 001: Wetsvoorstel van mevrouw Almaci en de heer Gilkinet. PROPOSITION DE LOI WETSVOORSTEL tot wijziging van de wet van 25 april 2014 op het statuut van en het toezicht op kredietinstellingen, betreffende de invoering van een bankierseed en een tuchtrechtelijke regeling modifiant la loi du 25 avril 2014 relative au statut et au contrôle des établissements de crédit et des sociétés de bourse en vue d’instaurer un serment bancaire et un régime disciplinaire 2 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E Abréviations dans la numérotation des publications: DOC 54 0000/000: Document parlementaire de la 54e législature, suivi du n° de base et du n° consécutif QRVA: Questions et Réponses écrites CRIV: Version Provisoire du Compte Rendu intégral CRABV: Compte Rendu Analytique CRIV: Compte Rendu Intégral, avec, à gauche, le compte rendu intégral et, à droite, le compte rendu analy tique traduit des interventions (avec les an- nexes) PLEN: Séance plénière COM: Réunion de commission MOT: Motions déposées en conclusion d’interpellations (papier beige) Publications officielles éditées par la Chambre des représentants Commandes: Place de la Nation 2 1008 Bruxelles Tél. : 02/ 549 81 60 Fax : 02/549 82 74 www.lachambre.be courriel : publications@lachambre.be Les publications sont imprimées exclusivement sur du papier certifi é FSC Officiële publicaties, uitgegeven door de Kamer van volksvertegenwoordigers Bestellingen: Natieplein 2 1008 Brussel Tel. : 02/ 549 81 60 Fax : 02/549 82 74 www.dekamer.be e-mail : publicaties@dekamer.be De publicaties worden uitsluitend gedrukt op FSC gecertifi ceerd papier Afkortingen bij de nummering van de publicaties: DOC 54 0000/000: Parlementair document van de 54e zittingsperiode + basisnummer en volgnummer QRVA: Schriftelijke Vragen en Antwoorden CRIV: Voorlopige versie van het Integraal Verslag CRABV: Beknopt Verslag CRIV: Integraal Verslag, met links het defi nitieve integraal verslag en rechts het vertaald beknopt verslag van de toespraken (met de bijlagen) PLEN: Plenum COM: Commissievergadering MOT: Moties tot besluit van interpellaties (beigekleurig papier) N-VA : Nieuw-Vlaamse Alliantie PS : Parti Socialiste MR : Mouvement Réformateur CD&V : Christen-Democratisch en Vlaams Open Vld : Open Vlaamse liberalen en democraten sp.a : socialistische partij anders Ecolo-Groen : Ecologistes Confédérés pour l’organisation de luttes originales – Groen cdH : centre démocrate Humaniste VB : Vlaams Belang PTB-GO! : Parti du Travail de Belgique – Gauche d’Ouverture DéFI : Démocrate Fédéraliste Indépendant PP : Parti Populaire Vuye&Wouters : Vuye&Wouters Samenstelling van de commissie op de datum van indiening van het verslag/ Composition de la commission à la date de dépôt du rapport Voorzitter/Président: Eric Van Rompuy A. — Vaste leden / Titulaires: B. — Plaatsvervangers / Suppléants: N-VA Peter Dedecker, Rita Gantois, Jan Jambon, Steven Vandeput Peter Buysrogge, Inez De Coninck, Peter De Roover, Bart De Wever, Zuhal Demir PS Michel Corthouts, Frédéric Daerden, Ahmed Laaouej Olivier Henry, Emir Kir, Laurette Onkelinx, Sébastian Pirlot MR Gautier Calomne, Benoît Piedboeuf, Vincent Scourneau Olivier Chastel, Philippe Goffin, Kattrin Jadin, Damien Thiéry CD&V Roel Deseyn, Eric Van Rompuy Hendrik Bogaert, Griet Smaers, Vincent Van Peteghem Open Vld Luk Van Biesen, Dirk Van Mechelen Patricia Ceysens, Ine Somers, Carina Van Cauter sp.a Peter Vanvelthoven Karin Temmerman, Dirk Van der Maelen Ecolo-Groen Georges Gilkinet Meyrem Almaci, Jean-Marc Nollet cdH Benoît Dispa Michel de Lamotte, Catherine Fonck C. — Niet-stemgerechtigde leden / Membres sans voix délibérative: VB Barbara Pas PTB-GO! Marco Van Hees DéFI Olivier Maingain Vuye&Wouters Veerle Wouters 3 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E DAMES EN HEREN, I. — PROCEDURE Met betrekking tot het wetsvoorstel nr. 2748 heeft de commissie heeft hoorzittingen georganiseerd op 19 juni 2018 en op 19 februari 2019. Op 16 juni werden de volgende personen gehoord: — de heer Hubert Schokker, vertegenwoordiger van de Nederlandse Vereniging van Banken; — mevrouw Nicolet Jager, penningmeester van de Stichting Tuchtrecht Banken; — de heer Geert Noels, vice-voorzitter van de High Level Expert Group on the Future of the Belgian Financial Sector; — de heer Albert Verlinden, voorzitter en gedelegeerd bestuurder van BZB-Fedafi n; — de heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfi n, en de heer Tom Boedts, general counsel van Febelfi n Op 19  februari  2019 werden de heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfi n, en de heer Tom Boedts, general counsel van Febelfi n opnieuw gehoord. Het verslag van beide hoorzittingen wordt in bijlage bij dit verslag gevoegd (zie bijlagen 1 en 2. Op basis van de hoorzittingen hebben de auteurs beslist om een nieuw wetsvoorstel nr. 3650 in te dienen dat het wetsvoorstel nr. 2748 herneemt en aanvult. De commissie heeft op de vergadering van 19 maart 2019 beslist het wetsvoorstel nr. 3650 als basis te nemen van de bespreking. II. — INLEIDENDE UITEENZETTINGEN A. Wetsvoorstel nr. 2748 Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) licht toe dat het wetsvoorstel nr. 2748 ertoe strekt alle mede- werkers van kredietinstellingen te onderwerpen aan een deontologische code opgesteld door de fi nanciële sector zelf en waarvan de naleving gewaarborgd wordt in een tuchtrechtelijke regeling. Deze medewerkers moeten bij de aanvang van hun werkzaamheden een MESDAMES, MESSIEURS, I. — PROCÉDURE Votre commission a déjà organisé des auditions concernant la proposition de loi n° 2748 lors de ses réunions du 19 juin 2018 et du 19 février 2019. Le 16 juin 2018, les personnes suivantes ont été auditionnées: — M. Hubert Schokker, représentant de l’Association néerlandaise des Banques; — Mme  Nicolet Jager, trésorière de la fondation “Stichting Tuchtrecht Banken”; — M. Geert Noels, vice-président du Groupe d’ex- perts de haut niveau sur l’avenir du secteur fi nancier belge; — M. Albert Verlinden, président et administrateur délégué de BZB-Fedafi n; — M. Karel Van Eetvelt, directeur général de Febelfi n, et M. Tom Boedts, conseiller général de Febelfi n. Le 19 février 2019, M. Karel Van Eetvelt, directeur général de Febelfi n, et M. Tom Boedts, conseiller géné- ral de Febelfi n, ont de nouveau été auditionnés. Le rapport de ces auditions est annexé au présent rapport (voir annexes 1 et 2). Sur la base de ces auditions, les auteurs ont décidé de déposer une proposition de loi n° 3650 qui reprend les dispositions de la proposition de loi n° 2748 tout en les complétant. Lors de sa réunion du 19 mars 2019, la commission a décidé de prendre comme base de discussion la proposition de loi n° 3650. II. — EXPOSÉS INTRODUCTIFS A. Proposition de loi n° 2748 Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) explique que la proposition de loi n° 2748 à l’examen vise à soumettre tous les collaborateurs d’établissements de crédit à un code de déontologie rédigé par le secteur fi nancier lui-même et dont le respect est garanti par un régime disciplinaire. Ces collaborateurs sont tenus de prêter serment au début de leurs activités: une déclaration par 4 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E eed afl eggen: een persoonlijke engagementsverklaring om de heersende deontologische normen na te leven B. Wetsvoorstel nr. 3650 De heer Georges Gilkinet (Ecolo-Groen) legt uit dat het wetsvoorstel nr. 2748 op basis van de hoorzittingen werd herwerkt tot een nieuw wetsvoorstel nr. 3650. Dit wetsvoorstel werd naast de heer Georges Gilkinet zelf en mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) nog mee ondertekend door de heer Luk Van Biesen (Open Vld), de heer Benoît Dispa (cdH), de heer Eric Van Rompuy (CD&V), de heer Peter Vanvelthoven (sp.a) en de heer Ahmed Laaouej (PS). Het wetsvoorstel nr. 3650 kan dus bogen op de steun van heel wat politieke fracties. III. — BESPREKING Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) wijst erop dat het wetsvoorstel nr. 3650 een belangrijke aanbeve- ling van de bijzondere commissie “Internationale fi scale fraude / Panama Papers” (DOC 54 2749/001) en van de onderzoekscommissie Optima (DOC 54 1938/004) con- cretiseert, namelijk het invoeren van een bankierseed. De spreekster benadrukt dat het wetsvoorstel nr.  3650 voort bouwt op het wetsvoorstel nr.  2748. Tegelijkertijd werden een aantal bekommernissen die aan het licht kwamen bij de hoorzittingen verwerkt in de tekst. Het wetsvoorstel nr. 3650 werd samen uitge- werkt met de heer Van Biesen en de heer Dispa en werd nadien medeondertekend door de heer Eric Van Rompuy (CD&V), de heer Peter Vanvelthoven (sp.a) en de heer Ahmed Laaouej (PS) en is dus gesteund door een ruime meerderheid. Mevrouw Almaci geeft aan dat het wetsvoorstel voorziet in de invoering van een deontologische code die door de banksector zelf wordt opgesteld naar Nederlands model. Zij benadrukt dat de bekommernis- sen van banksector ook verwerkt zijn in de tekst van het wetsvoorstel. Vervolgens gaat de spreekster in op een aantal be- merkingen die Febelfi n heeft geuit op het wetsvoorstel nr. 3650. Zij ontkent dat de kritiek van Febelfi n dat de ban- kierseed een discriminatie zou inhouden van de werknemers van de kredietinstellingen ten opzichte laquelle ils s’engagent personnellement à respecter les normes déontologiques en vigueur. B. Proposition de loi n° 3650 M. Georges Gilkinet (Ecolo-Groen) explique que, sur la base des auditions, il a été procédé à la refonte de la proposition de loi n° 2748, ce qui a débouché sur le dépôt de la proposition de loi n° 3650, qui a été signée non seulement par M. Georges Gilkinet et Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen), mais également par M. Luk Van Biesen (Open Vld), M.  Benoît Dispa (cdH), M.  Eric Van Rompuy (CD&V), M. Peter Vanvelthoven (sp.a) et M. Ahmed Laaouej (PS). La proposition de loi n° 3650 à l’examen bénéfi cie par conséquent du soutien de nombreux groupes politiques. III. — DISCUSSION Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) indique que la proposition de loi n° 3650 à l’examen vise à mettre en œuvre une recommandation importante de la commis- sion spéciale “Fraude fi scale internationale / Panama papers” (DOC 54 2749/001) et de la commission d’en- quête parlementaire chargée d’examiner les causes de la faillite de la banque Optima (DOC 54 1938/004), à savoir l’instauration d’un serment bancaire. L’intervenante souligne que le texte de la proposition de loi n° 3650 à l’examen se base sur la proposition de loi n° 2748, mais que, dans le même temps, il y a été tenu compte de plusieurs inquiétudes mises en lumière durant les auditions. La proposition de loi n°  3650 à l’examen a été rédigée de concert avec MM. Van Biesen et Dispa et a ensuite été cosignée par M. Eric Van Rompuy (CD&V), M. Peter Vanvelthoven (sp.a) et M. Ahmed Laaouej (PS), ce qui signifi e qu’elle bénéfi cie du soutien d’une large majorité des groupes politiques. Mme  Almaci indique que la proposition de loi à l’examen prévoit l’instauration d’un code de déonto- logie élaboré par le secteur bancaire lui-même, selon le modèle néerlandais. Elle souligne que le texte de la proposition de loi à l’examen tient également compte des inquiétudes du secteur bancaire. L’intervenante examine ensuite plusieurs observa- tions formulées par Febelfi n à propos de la proposition de loi n° 3650 à l’examen. Elle réfute la critique de Febelfi n selon laquelle le serment bancaire discriminerait les employés des éta- blissements de crédit par rapport aux employés d’autres 5 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E van de werknemers van andere fi nanciële instellingen omdat de bankierseed enkel van toepassing is op kredietinstellingen. Zij ontkent ook dat de bankierseed zoals voorzien in het wetsvoorstel nr. 3650 een beperkter toepassingsge- bied zou hebben dan in Nederland. Ook in Nederland geldt de bankierseed met de daaraan verbonden sanctie enkel voor de banken. De bankierseed doorstaat dus wel degelijk de toets met het grondwettelijk gelijkheidsbeginsel. De spreekster vindt ook de bezorgdheid van Febelfi n dat de bankierseed een bijzonder logge en omslachtige organisatorische en administratieve omkadering zou te weeg brengen onterecht. Het voorstel van Febelfi n voor de invoering van een Raad voor Goede praktijken veronderstelt ook een hele administratieve omkadering en heeft ook een kostprijs. Mevrouw Almaci ontkent ook de kritiek van Febelfi n dat de bankierseed in strijd zou zijn met het Europees recht en met het grondwettelijk en Europeesrechtelijk verbod op dubbele bestraffing voor dezelfde feiten. De eed die geneesheren afl eggen doorstaat deze toets wel, dus zal dat voor de bankierseed ook het geval zijn. Tot slot betreurt de spreekster de kritiek van Febelfi n dat de bankierseed wordt ingevoerd zonder grondige studie en inhoudelijke debat. Mevrouw Almaci wijst erop dat er heel wat werk is gestoken in het wetsvoorstel. Er werden maar liefst twee hoorzittingen georganiseerd met Febelfi n en daarnaast werd er ook nog veel be- sprekingen gevoerd achter de schermen. De spreekster drukt haar appreciatie uit voor het voorstel van Febelfi n om een Raad voor Goede praktij- ken in te voeren gebaseerd op het Engelse model van de Banking Standards Board. Echter is zij van mening dat het voorstel van Febelfi n niet ver genoeg gaat en nog dient te worden aangevuld met een bankierseed. Tot slot dankt de spreekster nogmaals de onder- tekenaars van de andere fracties. Het verheugt haar dat het parlement consequent is in zijn houding: één van de aanbevelingen van de bijzondere commissie “Internationale fi scale fraude / Panama Papers” (DOC 54 2749/001) en van de onderzoekscommissie Optima (DOC 54 1938/004) die gedragen werden door een ka- merbrede meerderheid wordt vandaag gesteund door een meerderheid van de partijen. institutions fi nancières compte tenu de son application aux seuls établissements de crédit. Elle réfute également le fait que le serment bancaire, tel qu’il est prévu dans la proposition de loi n° 3650 à l’examen, aurait un champ d’application plus restreint que le serment instauré aux Pays-Bas. Aux Pays-Bas aussi, le serment bancaire, et les sanctions dont il est assorti, ne s’appliquent qu’aux banques. Le serment bancaire résiste dès lors bel et bien au test du principe constitutionnel d’égalité. L’intervenante estime également injustifi ée la crainte exprimée par Febelfi n selon laquelle le serment bancaire créera un cadre organisationnel et administratif particu- lièrement lourd et complexe. La proposition de Febelfi n de créer un Conseil de bonnes pratiques suppose également la mise en place d’un cadre administratif complet, ce qui aurait également un coût. Mme Almaci réfute également la critique de Febelfi n selon laquelle le serment bancaire serait contraire au droit européen et à l’interdiction prévue dans la Constitution et dans le droit européen de sanctionner deux fois les mêmes faits. Si le serment prêté par les médecins passe cette épreuve, il en sera de même pour le serment bancaire. Enfi n, l’intervenante déplore la critique de Febelfi n selon laquelle le serment bancaire est instauré sans avoir mené d’étude approfondie et sans avoir organisé de débat de fond. Mme Almaci souligne que la propo- sition de loi à l’examen est le fruit d’un très long travail. Pas moins de deux auditions ont été organisées avec Febelfi n et de nombreuses discussions ont également eu lieu en coulisses. L’intervenante accueille favorablement la proposition de Febelfi n de créer un Conseil de bonnes pratiques reposant sur le modèle anglais du Banking Standards Board. Elle estime cependant que la proposition de Febelfi n ne va pas assez loin et doit encore être com- plétée par l’instauration d’un serment bancaire. Enfi n, l’intervenante remercie une fois encore les signataires des autres groupes. Elle se réjouit que le Parlement adopte une attitude cohérente: l’une des recommandations formulées par la commission spéciale “Fraude fi scale internationale / Panama Papers” (DOC 54 2749/001) et la commission d’enquête parlementaire Optima (DOC 54 1938/004) qui ont été soutenues par une large majorité à la Chambre reçoit aujourd’hui le soutien d’une majorité des partis. 6 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E De heer Eric Van Rompuy (CD&V) merkt op dat het wetsvoorstel nr. 3650 het wetsvoorstel nr. 2748 her- neemt. Hij wijst erop dat hij het wetsvoorstel nr. 3650 mee heeft ondertekend. De spreker vestigt de aandacht op artikel 15 van het wetsvoorstel nr. 3650 dat de inwerkingtreding regelt. Het artikel krijgt dat de Koning de opdracht krijgt overleg te plegen met de kredietinstellingen over de uitvoering van de wet. Nadat het overleg heeft plaatsgevonden bepaalt de Koning de datum van de inwerkingtreding van deze wet bij een in Ministerraad overlegd besluit. Het wetsvoorstel nr. 3650 moet gezien worden als een stok achter de deur om druk te zetten op Febelfi n om een bankierseed in te voeren. Als het overleg tot niets leidt, kan de bevoegde minister beslissen om het wetsvoorstel in werking te laten treden. De commissie heeft vastgesteld dat Febelfi n toch wat heeft getalmd met het uitwerken van een voorstel. Vandaar dat een stok achter de deur nodig bleek. De heer Steven Vandeput (N-VA) beklemtoont dat zijn fractie ook voorstander is van een bankierseed maar dan wel in overleg met de banksector. In tegenstelling tot mevrouw Almaci vindt de spreker de bekommernis- sen van Febelfi n wel terecht: voornamelijk de opmerking over de grondwettelijkheid en de niet te onderschatten kostprijs die er is aan verbonden. Daarom vraagt hij dat de commissie het advies zou vragen aan de Raad van State en het Rekenhof. Als men een maatschappelijk draagvlak wil creëren lijkt het volgens de spreker beter om de bankierseed in te voeren in overleg met de sector in plaats van die eed bij wet te gaan opdringen. De heer Luk Van Biesen (Open Vld) wijst erop dat er wel degelijk overleg is gepleegd met Febelfi n, zowel bui- ten als binnen de commissie. Hij stelt tevreden vast dat één van de aanbevelingen van de de bijzondere com- missie “Internationale fi scale fraude / Panama Papers”) en van de onderzoekscommissie Optima kan steunen op een grote meerderheid. Het is niet meer dan logisch dat ook de bankmede- werkers onderworpen worden aan een deontologische code zoals die reeds bestaat voor vele andere beroeps- categorieën. De fi nanciële crisis heeft de noodzaak van dergelijke bankierseed aangetoond. De bankierseed kan er toe bijdragen dat nieuwe fi nanciële crisissen in de toekomst vermeden kunnen worden. Daarom heeft hij het wetsvoorstel nr. 3650 mee ondertekend. De spreker benadrukt dat het wetsvoorstel nr. 3650 moet worden gezien als een stok achter de deur. M. Eric Van Rompuy (CD&V) fait observer que la proposition de loi n° 3650 reprend la proposition de loi n° 2748. Il souligne qu’il a cosigné la première. L’intervenant attire l’attention sur l’article 15 de la proposition de loi 3650, qui règle l’entrée en vigueur. Cet article charge le Roi de mener une concertation avec les institutions de crédit quant à l’exécution de la loi. Après que la concertation a eu lieu, le Roi fi xe la date d’entrée en vigueur de la loi en question par arrêté délibéré en Conseil des ministres La proposition de loi n° 3650 doit être considérée comme un moyen de pression pour inciter Febelfi n à instaurer un serment bancaire. Si la concertation ne donne rien, le ministre compétent pourra décider de faire entrer en vigueur la proposition de loi. La commission a constaté que Febelfi n a beaucoup tardé à élaborer une proposition. Il devenait donc nécessaire de trouver un moyen de pression. M. Steven Vandeput (N-VA) souligne que son groupe est également favorable à un serment bancaire, mais en concertation avec le secteur bancaire. Contrairement à Mme Almaci, il estime que les inquiétudes de Febelfi n sont justifi ées: principalement l’observation relative à la constitutionnalité et au coût y afférent, qu’il ne faut pas sous-estimer. Il demande dès lors à la commission de solliciter l’avis du Conseil d’État et de la Cour des comptes. Si l’on veut créer un consensus social, l’interve- nant estime qu’il est préférable d’instaurer le serment bancaire en concertation avec le secteur plutôt que de l’imposer par la loi. M. Luk Van Biesen (Open Vld) fait observer qu’une concertation a effectivement été menée avec Febelfi n, tant au sein de la commission qu’en dehors de celle-ci. Il constate avec satisfaction que l’une des recommanda- tions de la commission spéciale “Internationale fi scale fraude / Panama Papers” et de la commission d’enquête Optima est soutenue par une large majorité. Il est tout à fait logique que les collaborateurs ban- caires soient également soumis à un code de déontolo- gie, à l’instar de nombreuses autres catégories profes- sionnelles. La crise fi nancière a souligné la nécessité d’instaurer ce type de serment. Un serment bancaire peut contribuer à éviter de nouvelles crises. C’est pour cette raison qu’il a cosigné la proposition de loi n° 3650. L’intervenant souligne, lui aussi, que cette proposi- tion de loi doit être considérée comme un moyen de 7 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E Febelfi n heeft 8 maanden tijd gehad om met een voor- stel van bankierseed te komen, maar heeft zijn belofte niet kunnen waarmaken. Het alternatief van Febelfi n is onvoldoende. Dit is het signaal dat het parlement wil ge- ven aan Febelfi n. De spreker benadrukt dat het overleg met Febelfi n zal worden verdergezet. Het wetsvoorstel dient om extra druk te zetten op Febelfi n om eindelijk werk te maken van de bankierseed. De heer Benoît Dispa (cdH) en de heer Benoît Piedboeuf (MR) onderschrijven volledig de stelling van de heer Van Biesen en zullen dan ook het wetsvoorstel steunen. De heer Peter Dedecker (N-VA) verklaart dat zijn fractie achter het principe van een bankierseed staat. Zijn fractie kan echter niet van mening dat Febelfi n meer tijd moet krijgen om zelf een regeling uit te werken. Het voorstel van Febelfi n om een Raad voor Goede Praktijken in te voeren laat als zien dat Febelfi n bereid is om mee te werken en is te beschouwen als een eerste verdienstelijke poging. Bijgevolg zal zijn fractie zich bij het wetsvoorstel onthouden. IV. — STEMMINGEN Artikel 1 wordt eenparig aangenomen. De artikelen 1 tot 15 worden achtereenvolgens aan- genomen met 10 stemmen en 3 onthoudingen. Het gehele wetsvoorstel wordt met inbegrip van een aantal wetgevingstechnische correcties eveneens aan- genomen met 10 stemmen en 3 onthoudingen. Bijgevolg vervalt het toegevoegde wetsvoorstel nr. 2748. De rapporteur, De voorzitter, Roel DESEYN Eric VAN ROMPUY Bepalingen die uitvoeringsmaatregelen ver- gen (art. 78,2 van het Reglement van de Kamer): de artikelen 6, 8, 10, 11, 12 en 15. pression. Febelfi n a eu huit mois pour formuler une proposition de serment bancaire, mais n’a pas pu tenir ses promesses. L’alternative qu’elle propose est insuffi- sante. Voilà le signal que le Parlement veut lui adresser. L’intervenant souligne que la concertation avec Febelfi n se poursuivra. La proposition de loi vise à accentuer la pression sur la fédération pour qu’elle s’attelle enfi n au serment bancaire. M. Benoît Dispa (cdH) et M. Benoît Piedboeuf (MR) souscrivent totalement à la position défendue par M. Van Biesen et soutiendront donc la proposition de loi. M. Peter Dedecker (N-VA) explique que son groupe soutient le principe d’un serment bancaire, mais qu’il estime que Febelfi n doit disposer de plus de temps pour élaborer un régime. La proposition de Febelfi n visant à instaurer un Conseil de bonnes pratiques doit être considérée comme une première tentative méritoire et laisse entrevoir que la fédération est disposée à colla- borer. Par conséquent, son groupe s’abstiendra de voter la proposition de loi. IV. — VOTES L’article 1er est adopté à l’unanimité. Les articles 1er à 15 sont successivement adoptés par 10 voix et 3 abstentions. L’ensemble de la proposition de loi, y compris plu- sieurs corrections d’ordre légistique, est également adopté par 10 voix et 3 abstentions. Par conséquent, la proposition de loi jointe n° 2748 tombe. Le rapporteur, Le président, Roel DESEYN Eric VAN ROMPUY Dispositions qui nécessitent des mesures d’exé- cution (art. 78, 2, du Règlement de la Chambre): les articles 6, 8, 10, 11, 12 et 15. 8 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 BIJLAGE 1 Hoorzitting van 19 juni 2018 met: — de heer Hubert Schokker, vertegenwoordiger van de Nederlandse Vereniging van Banken; — mevrouw Nicolet Jager, penningmeester van de Stichting Tuchtrecht Banken; — de heer Geert Noels, vice-voorzitter van de High Level Expert Group on the Future of the Belgian Financial Sector; — de heer Albert Verlinden, voorzitter en gedelegeerd bestuurder van BZB-Fedafin; — de heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, en de heer Tom Boedts, general counsel van Febelfin. A. Hoorzitting met de heer Hubert Schokker en mevrouw Nicolet Jager I. — INLEIDENDE UITEENZETTINGEN a) Uiteenzetting van de heer Hubert Schokker, vertegenwoordiger van de Nederlandse Vereniging van Banken De heer Hubert Schokker, vertegenwoordiger van de Nederlandse Vereniging van Banken, legt uit dat er de afgelopen jaren in Nederland veel gedaan is om te zorgen voor een stabiele, veilige en integere ban- kensector. Naast de aanscherpingen op het gebied van kapitaal, gaat het hierbij nadrukkelijk ook om een beoogde cultuurverandering. Dit is vandaag het onder- werp van gesprek. Mevrouw Meyrem Almaci en de heer Georges Gilkinet stellen in hun wetsvoorstel voor om een de- ontologische code in voeren. De spreker benadrukt dat de Nederlandse ervaringen met zo’n code en de bijbehorende bankierseed en het tuchtrecht positief zijn. Hij verduidelijkt wel bij dat dit oordeel uiteraard alleen gebaseerd is op de Nederlandse situatie. Hij kan niet beoordelen in hoeverre deze ervaring zich laat vertalen naar de Belgische situatie . De banken in Nederland zijn al geruime tijd bezig met een cultuurverandering. Zij werd in gang gezet met de eerste Code Banken in 2010, die een reactie was op de kredietcrisis uit 2009. De Code Banken is een vorm van zelfregulering door de bankensector. Banken spraken hier onder andere in af dat de zorgplicht voor de klant dient te worden verankerd in de cultuur van de bank. Op ANNEXE 1 Auditions du 19 juin 2018 de: — M.  Hubert Schokker, représentant de l’Union néerlandaise des Banques; — Mme  Nicolet Jager, trésorière de la “Stichting Tuchtrecht Banken”; — M.  Geert Noels, vice-président du High Level Expert Group on the Future of the Belgian Financial Sector; — M. Albert Verlinden, président et administrateur délégué de BZB-Fedafin; — M. Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, et M. Tom Boedts, general counsel de Febelfin. A. Audition de M.  Hubert Schokker et de Mme Nicolet Jager I. — EXPOSÉS INTRODUCTIFS a) Exposé de M. Hubert Schokker, représentant de l’Union néerlandaise des Banques M.  Hubert Schokker, représentant de l’Union néerlandaise des Banques, explique que beaucoup de choses ont été faites aux Pays-Bas, ces dernières années, pour assurer la stabilité, la sûreté et l’intégrité du secteur bancaire. Outre le resserrement opéré en matière de capital, il évoque avec insistance une muta- tion culturelle attendue qu’il examinera au cours de son audition. Mme Meyrem Almaci et M. Georges Gilkinet pro- posent, dans leur proposition de loi, d’introduire un code d’éthique. L’orateur souligne que l’expérience acquise aux Pays-Bas après l’adoption d’un code de cette nature, du serment bancaire et du droit disciplinaire y afférents a été positive. Il précise cependant que son avis ne se fonde que sur l’expérience néerlandaise et qu’il ne peut pas déterminer dans quelle mesure cette expérience est transposable dans le contexte belge. Aux Pays-Bas, les banques ont entamé une mutation culturelle depuis quelque temps déjà. Cette mutation a été initiée en 2010 par le premier code bancaire (Code Banken), en réponse à la crise du crédit de 2009. Ce code constitue une forme d’autorégulation du secteur bancaire. Les banques ont notamment convenu d’ins- crire le devoir de diligence à l’égard du client dans la 9 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 grond van de code tekende ieder lid van de Raad van Bestuur van een bank een moreel-ethische verklaring. Deze verklaringen werden vertaald in principes die gelden als leidraad voor alle medewerkers van de bank. De heer Schokker beklemtoont dat de Code Banken uit de sector zelf is voortgekomen. Er werd uitsluitend een beroep gedaan op de wetgever om het eed- en tuchtrecht algemeen verbindend te maken. Regels vor- men een hulpmiddel. Zoals de filosoof Plato destijds al zei (vrij citaat): “Goede mensen hebben geen wet nodig om hen te vertellen dat ze verantwoordelijk moeten handelen, terwijl slechte mensen een manier vinden om wetten te omzeilen”. In 2015 heeft de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) de Code Banken grondig herzien en aange- past aan de destijds, ingevoerde wet- en regelgeving. Naast de Code Banken introduceerde de NVB ook een Maatschappelijk Statuut waarin de gedeelde waarden van de sector zijn beschreven. Als derde onderdeel voerde men een set individuele gedragsregels in waar- aan iedere bankmedewerker zich dient te houden. De gedragsregels zijn afgeleid van de onderdelen van de bankierseed. Alle circa 70 000 medewerkers in Nederland moesten de bankierseed afleggen en werden daarmee gebonden aan het tuchtrecht. Uniek in de wereld en dat leverde veel internationale belangstelling op. Zo kopte de New York Times: “Dutch banks find words to live by”. De spreker was aanwezig bij eedafleggingen bij verschillende banken. Daarbij werd intensief gediscus- sieerd over wat de eed voor alle betrokkenen betekent. Eerlijke gesprekken, ook over dilemma’s zoals: Kan ik in het geval van bijzonder beheer wel altijd in het belang van de klant handelen? Spreken wij elkaar aan als morele grenzen dreigen te worden overschreden? Hoewel veel medewerkers de eed eigenlijk in de begindagen als overbodig beschouwden “omdat zij toch al zo werkten” leidde deze ook tot hernieuwde be- roepstrots. Bankmedewerkers maakten er zelf op social media melding van. Een jonge bankmedewerker kreeg op Twitter als reactie: “mooie woorden, jullie houden je er toch niet aan”. Hij reageerde: “Maar het is niet vrijblij- vend. De eed is gekoppeld aan tuchtrecht”. En zo is het. culture de la banque. En vertu de ce code, chaque membre du conseil d’administration de la banque a signé une déclaration déontologique et ces déclarations ont ensuite été traduites en principes qui font office de fil conducteur pour tous les employés de banque. M. Schokker souligne que le code bancaire émane du secteur lui-même et qu’il n’a été fait appel au législateur que pour rendre contraignante les règles concernant le serment et le droit disciplinaire. Ces règles constituent un outil. Comme le disait déjà Platon en son temps (citation libre): “Les personnes bien intentionnées n’ont pas besoin de lois pour agir de façon responsable tandis que les personnes mal intentionnées trouvent toujours une façon de contourner les lois”. En 2015, l’Association néerlandaise des banques (NVB) a refondu le code bancaire et l’a adapté à la législation et à la réglementation adoptées à cette date. Outre le “Code Banken”, la NVB a introduit un statut social qui définit les valeurs partagées par le secteur. En troisième lieu, la NVB a établi un ensemble de règles de conduite individuelles que tout employé de banque est tenu de respecter. Ces règles découlent des différents points du serment bancaire. L’obligation de prêter le serment bancaire a été impo- sée à l’ensemble du secteur bancaire aux Pays-Bas, soit à près de 70 000 employés, qui sont dès lors soumis à ce droit disciplinaire. Cet événement unique au monde a suscité un grand intérêt au niveau international. Par exemple, le New York Times a titré: “Dutch banks find words to live by”. L’orateur a assisté aux prestations de serment dans plusieurs banques. À cette occasion, il a beaucoup été question de la portée du serment pour tous les intéressés. Des discussions franches, même à propos de certains dilemmes, ont été menées à propos des questions suivantes: Peut-on toujours agir dans l’intérêt du client en cas de gestion particulière? Devons-nous nous interpeller lorsque des limites morales risquent d’être franchies? Bien qu’il ait été jugé superflu par de nombreux employés dans un premier temps “parce qu’ils s’y conformaient déjà”, ce serment a néanmoins suscité un regain de fierté professionnelle. Certains employés de banque en ont même fait état sur les réseaux sociaux. Un jeune employé a reçu la réaction suivante sur Twitter: “belles promesses mais vous ne les tiendrez pas”. Il y a répondu comme suit: “Mais, on n’a pas le choix. Ce serment est assorti de sanctions”. Et c’est vrai. 10 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 Dit ziet de spreker met name ook bij de jongere generatie medewerkers ontstaan. Zij stellen er eer in financiële diensten te verlenen aan hun klanten alsof het hun moeder betreft. En zo hoort het! Het grote belang van de bankierseed en het tucht- recht is dat de sector hiermee een zelfreinigend vermo- gen laat zien. De uitspraken van de Tuchtcommissie in de eerste drie jaar van haar bestaan liegen er niet om. In 12 gevallen is een beroepsverbod opgelegd. Op de website van de Stichting Tuchtrecht Banken staan inmiddels zo’n 20  uitspraken vermeld. De Commissie van beroep heeft ook al meerdere uitspraken gedaan en er waren ruim 40 zogeheten herzienings- uitspraken: beslissingen over verzoeken om opnieuw naar een melding te kijken. Die vielen veelal uit in het voordeel van de aanklager die eerder had besloten een melding niet in behandeling te nemen. Het ging daarbij om diverse onderwerpen, zoals het bekijken van klant- gegevens zonder zakelijke aanleiding, het vervalsen van een accountantsverklaring, het zonder toestemming van de klant geld opnemen voor eigen gebruik. Ook heeft de Tuchtcommissie in beroep een uitspraak gedaan over het privégedrag van een medewerker. Deze ontving geld van een klant waarvan hij wist dat dit niet voor hem bestemd was en gaf dit niet terug, maar sluisde het weg. In veel gevallen meldt de bank de zaken zelf aan. Bij serieuze overtredingen blijft het daar niet bij. De bank zelf neemt dan ook arbeidsrechtelijke stappen tegen de medewerker en soms komt zelfs het strafrecht er- aan te pas. Het Tuchtrecht Banken in Nederland staat open voor meldingen door zowel banken als klanten. Het zou goed zijn als van beide kanten nog meer zaken zouden worden aangemeld. Ook zaken die niet zo zwart/wit zijn. Uitspraken van de tuchtcommissie helpen bank- medewerkers én banken de grenzen tussen goed en fout scherp af te bakenen. Het blijft een voortdurende opgave voor de banken en vooral de bankmedewerkers zelf om samen de waarden van hun instellingen hoog te houden. Het echte belang van de eed is dat daarmee een cul- tuur tot stand wordt gebracht waarin het vanzelfsprekend is dat je elkaar aanspreekt, niet zwijgt of de andere kant op kijkt. Vertrouwen win je hier niet direct mee. Goed gedrag moet zich bewijzen in goede producten L’orateur observe également cette tendance dans la jeune génération d’employés, qui mettent un point d’honneur à fournir des services financiers à leurs clients comme s’il s’agissait de leurs propres parents. Et il doit en être ainsi! Le grand intérêt du serment bancaire et du droit dis- ciplinaire est que ce secteur démontre ainsi sa capacité à s’assainir. Les décisions prises par la commission disciplinaire durant les trois premières années de son existence sont claires: dans douze cas, une interdiction professionnelle a été infligée. Sur le site web de la Fondation Tuchtrecht Banken, une vingtaine de décisions ont été publiées à ce jour. La Commission d’appel a également rendu plusieurs décisions, dont plus de quarante concernent une révi- sion. Il s’agit de décisions portant sur des demandes de révision d’un signalement. Celles-ci sont généralement à l’avantage de l’autorité ayant préalablement décidé de classer le signalement sans suite. Les motifs invo- qués sont divers: consultation des données du client sans justification professionnelle, falsification d’une expertise comptable, ou encore prélèvement d’argent du compte d’un client, à des fins personnelles, sans son autorisation. La Commission disciplinaire a également rendu en appel une décision portant sur le comportement privé d’un employé. Celui-ci avait reçu de la part d’un client une somme d’argent dont il savait qu’elle ne lui était pas destinée et qu’il avait fait disparaître au lieu de la rembourser. Dans de nombreux cas, le signalement émane de la banque elle-même. Quand les infractions sont graves, les choses n’en restent pas là. La banque prend alors des mesures contre son employé sur le plan du droit du travail, voire sur le plan pénal. Aux Pays-Bas, la Fondation Tuchtrecht Banken accepte les signalements des banques comme des clients. Il serait positif que davantage de cas soient signalés des deux côtés, y compris à propos de situa- tions qui appellent des nuances. Les décisions rendues par la commission disciplinaire aident les employés et les banques à fixer clairement les limites entre ce qui est bien et ce qui mal. Pour les banques, surtout pour leurs employés, défendre collectivement les valeurs de leurs institutions est une mission constante. Le véritable intérêt du serment est qu’il fait naître une culture dans laquelle se parler, refuser de se taire ou refuser de détourner le regard devient une évidence. Cela ne crée pas un climat de confiance. La bonne conduite doit se traduire dans des produits et sous la 11 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 en adviezen en behandeling van de klant. Díe moet het merken in de dienstverlening. De eed vormt inmiddels een belangrijk onderdeel van de interne introductie- en opleidingsprogramma’s bij banken. De eed is ingebed in de eigen cultuur van de instelling. De Nederlandse Toezichthouders DNB en AFM hebben vastgesteld dat banken in Nederland hier serieus werk van maken. De toezichthouders geven ook aan dat een meerder- heid van de onderzochte banken ervan overtuigd is dat de eed en het investeren in versterking van de bedrijfs- cultuur bijdragen aan verdere bewustwording van wat integer handelen is; zowel intern als naar de klanten toe. Voor nu en in de toekomst blijft voor iedereen in de Nederlandse bankensector gelden: laat je zien, wees aanspreekbaar, leg uit wat je doet, stel je kwetsbaar op, sta open voor feedback, bespreek dilemma’s, geef fouten toe en herstel ze. Wees open en eerlijk. Dat is wat ons betreft de weg naar verder herstel van vertrouwen. b) Uiteenzetting van mevrouw Nicolet Jager, penningmeester van de Stichting Tuchtrecht Banken Mevrouw Nicolet Jager, penningmeester van de Stichting Tuchtrecht Banken, legt uit dat het tuchtrech- telijk systeem voor de bankensector in Nederland in het leven is geroepen per 1 april 2015. Op dat moment werd de bankierseed en het bancaire tuchtrecht in Nederland wettelijk van kracht door opname in artikel 3.17 van de Wet op het Financieel Toezicht. Dit tuchtrecht geldt voor alle individuele in Nederland werkzame bankme- dewerkers. Dit zijn er ongeveer 80 000. Voor inzicht in de beweegredenen en de motivatie voor het instellen van het bancaire tuchtrecht verwijst de spreekster naar de vorige spreker, de heer Hubert Schokker van de Nederlandse Vereniging van Banken. De spreekster gaat verder in op de vorm en beteke- nis van het tuchtrecht, de opdracht van de Stichting Tuchtrecht Banken en hoe de stichting functioneert en wat dit tot dusver voor resultaten heeft opgeleverd. Het tuchtrecht voor de bancaire sector is nieuw en uniek in de wereld. Nederland kende al wel een eed, maar die gold alleen voor bestuurders van banken. De bankierseed zoals die werd ingevoerd op 1 april 2015 op basis van de Wet op het Financieel forme de conseils de qualité, ainsi que dans l’attention accordée au client, qui doit l’observer dans le service qui lui est fourni. Le serment est aujourd’hui devenu un élément majeur des programmes internes d’introduction et de formation dans les banques. Le serment est ancré dans la culture de l’institution. Les autorités de surveillance néerlan- daises, la DNB et l’AFM, ont constaté que les banques néerlandaises prennent cette mission très à cœur. Les autorités de surveillance indiquent également que la plupart des banques examinées sont convaincues que prêter serment et investir dans le renforcement de la culture d’entreprise contribuent à la prise de conscience de la notion de conduite intègre, tant au niveau interne que vis-à-vis des clients. Les valeurs en vigueur aujourd’hui et demain dans le secteur bancaire néerlandais sont les suivantes: montre-toi, sois disponible, explique ce que tu fais, montre-toi vulnérable, sois ouvert au feed-back, parle des dilemmes, reconnais tes erreurs et corrige-les. Être ouvert et honnête, telle est, selon nous, la voie à suivre pour restaurer la confiance. b) Exposé de Mme Nicolet Jager, trésorière de la Stichting Tuchtrecht Banken Mme  Nicolet Jager, trésorière de la Stichting Tuchtrecht Banken, explique que le régime discipli- naire applicable au secteur bancaire aux Pays-Bas a été adopté le 1er avril 2015. Le serment bancaire et le droit disciplinaire bancaire sont entrés légalement en vigueur à cette date à la suite de leur inscription dans l’article 3.17 de la loi sur le contrôle financier (Wet op het Financieel Toezicht). Ce droit disciplinaire s’applique à titre individuel à tous les employés des banques qui exercent leurs activités aux Pays-Bas. Ils sont au nombre de 80 000 environ. Pour comprendre les motifs et les arguments qui ont présidé à l’instauration du droit disciplinaire bancaire, l’oratrice renvoie à l’orateur pré- cédent, M. Hubert Schokker, de l’Union néerlandaise des Banques. L’oratrice évoque ensuite la question de la forme et de la portée du droit disciplinaire, la mission de la Stichting Tuchtrecht Banken, ainsi que le mode de fonc- tionnement de cette fondation et les résultats engran- gés jusqu’à présent. Le droit disciplinaire applicable au secteur bancaire est nouveau et unique au monde. Aux Pays-Bas, il existait déjà un serment mais celui-ci ne s’appliquait qu’aux administrateurs des banques. Le serment bancaire instauré le 1er  avril  2015 en vertu de la loi sur le contrôle financier s’applique 12 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 Toezicht is verplicht voor alle bankmedewerkers. De tekst van de bankierseed is aan de commissieleden uitgereikt. Banken werden verplicht de eed af te nemen bij hun personeel in zogenaamde “betekenisvolle cere- monies”, om het gewicht en het belang van de eed te onderstrepen. De banken hebben een jaar de tijd gehad, dus tot 1 april 2016, om al hun medewerkers de eed te laten afleggen. Ook wie nu gaat werken bij een bank moet binnen 3 maanden na indiensttreding de eed afleg- gen. Op naleving van de eedaflegging wordt toegezien door De Nederlandsche Bank. Inmiddels hebben zo’n 87 000 tot 90 000 medewerkers sinds 1 april 2015 de eed afgelegd. De eedaflegging gebeurt niet alleen door uit te spreken dat de medewerker zich houdt aan de voor de sector geldende gedragscode, maar ook het per- soonlijk onderschrijven van de bankierseed op papier. Deze bevestiging wordt door de bank vastgelegd in het personeelsdossier van de medewerker. Hiermee maakt deze deel uit van de contractuele (arbeids-)relatie tussen medewerker en bank, waarmee de medewerker onder- worpen is aan tuchtrechtelijke beoordeling in geval van schending van de bij de eed aanvaarde verplichtingen. Het tuchtrecht is een aanvulling op andere juridische systemen op grond waarvan een medewerker, of een financiële instelling, kan worden aangesproken. Hierbij kan worden gedacht aan arbeidsrecht (een medewer- ker kan worden ontslagen), strafrecht (wanneer sprake is van een strafbaar feit) of burgerlijk recht (wanneer er sprake is van onrechtmatig handelen of wanneer overeengekomen afspraken niet worden nagekomen). Het tuchtrecht is niet gericht op het vergoeden van schade. Het richt zich op het handhaven en bevorderen van de kwaliteit van de activiteiten in de sector. Met het tuchtrecht banken wordt naast handhaving van gedrag in lijn met de normen van de sector ook beoogd het ver- trouwen in de sector te bevorderen. De maatschappe- lijke positie van banken speelt hierbij een belangrijke rol. 1. Normen Tuchtrecht richt zich op de normen die gelden voor een specifieke doelgroep of sector. Voor het bancaire tuchtrecht zijn dit de aan de bankierseed verbonden gedragsregels. Belangrijk is dat de normen die zijn geformuleerd een evenwichtige en heldere basis vor- men voor de afweging ten aanzien van het individuele gedrag en de individuele besluitvorming daaromtrent. Tegelijkertijd is het cruciaal dat de normen voldoende ruimte geven voor interpretatie, gezien de diversiteit aan functies en verantwoordelijkheden binnen de bancaire obligatoirement à tous les employés des banques. Le texte de ce serment a été transmis aux membres de la commission. Les banques ont été contraintes de faire prêter serment à leur personnel au cours de “cérémonies solennelles” afin de souligner le poids et l’importance du serment bancaire. Les banques ont disposé d’un délai d’un an, donc jusqu’au 1er avril 2016, pour faire prêter ce serment à tous leurs collaborateurs. Toute nouvelle personne engagée par une banque doit désormais également prêter serment dans les trois mois suivant son entrée en fonction. C’est la Nederlandse Bank qui contrôle le respect de cette prestation de serment. À ce jour, depuis le 1er avril 2015, quelque 87 000 à 90 000 collaborateurs ont prêté ce serment. Le serment est prêté non seulement en déclarant que l’employé se conformera au code de conduite applicable au secteur, mais aussi en souscrivant person- nellement au serment bancaire sur papier. La banque enregistre cette confirmation dans le dossier personnel de l’employé, qui constitue dès lors un élément de la relation (professionnelle) contractuelle entre l’employé et la banque, l’employé faisant l’objet d’une évaluation disciplinaire en cas de manquement aux obligations acceptées en vertu de ce serment. Le droit disciplinaire complète d’autres systèmes juridiques qui permettent de demander des comptes à l’employé ou à l’institution financière. Il s’agit par exemple du droit du travail (qui permet de licencier un employé), du droit pénal (applicable en cas d’infraction pénale) ou du droit civil (applicable en cas d’action illégale ou lorsque les accords convenus ne sont pas honorés). Le droit disciplinaire ne vise pas la réparation des dommages mais bien le maintien et la promotion de la qualité des activités du secteur. Outre un comportement conforme aux normes de ce secteur, le droit discipli- naire des banques vise à promouvoir la confiance dans ce secteur. Le statut social des banques joue un rôle important à cet égard. 1. Normes Le droit disciplinaire vise les normes applicables à un groupe cible ou à un secteur spécifique. Dans le cas du droit disciplinaire bancaire, il s’agit des règles de conduite associées au serment bancaire. Il est important que les normes formulées constituent une base équilibrée et claire pour évaluer le comportement individuel et la prise de décision individuelle à cet égard. En même temps, il est essentiel que les normes offrent une marge d’interprétation suffisante, compte tenu de la diversité des fonctions et des responsabilités dans 13 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 sector. Dit is eens te meer belangrijk, gelet op de huidige tijd van verandering in de financiële sector als geheel. Uitspraken die in het kader van het tuchtrecht worden gedaan zullen concrete invulling geven aan de gedrags- regels die als open normen zijn geformuleerd. Daarmee is het tuchtrecht een soort “levend document”, zoals het medisch tuchtrecht en het tuchtrecht voor advocaten dat ook zijn. Een voorbeeld: Eerder deze maand nog deed de Commissie van Beroep uitspraak in een zaak die al eerder door de Tuchtcommissie behandeld was. De algemeen directeur, dus de hoofdaanklager, vond dat de melding niet onder het tuchtrecht viel. De melder eiste een herziening. De voorzitter van de Tuchtcommissie wees de herziening toe. Het aanklagersbureau ging met de zaak aan de slag. Na een uitspraak van de Tuchtcommissie, en later dus de Commissie van Beroep, weten we nu dat het soort kwestie waar de melding betrekking op had nu ook onder het bancaire tuchtrecht valt. 2. Toezichthouders en andere loketten Zoals aangegeven is het tuchtrecht een aanvulling op andere juridische maatregelen. Ook is het tuchtrecht als systeem een aanvulling op andere, voor de finan- ciële sector relevante, instanties. Zo zien de Europese Centrale Bank (ECB), De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) toe op de handhaving van de toezichtsnormen. Consumenten die een klacht hebben over een financieel product of een financiële dienst, kunnen terecht bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). 3. Hoe werkt de Stichting Tuchtrecht Banken? De uitvoering van het tuchtrecht is opgedragen aan de Stichting Tuchtrecht Banken. Dit is een onafhankelijke stichting. De verantwoordelijkheid ervoor berust bij een bestuur dat bestaat uit mensen die niet verbonden zijn met de bancaire sector. De inrichting van het tuchtrecht is geregeld in het Tuchtreglement Bancaire Sector. 4. Meldingen Het tuchtreglement bepaalt dat meldingen in het ka- der van het bancaire tuchtrecht moeten worden gedaan aan de Algemeen directeur van de Stichting. Een mel- ding kan door iedereen worden gedaan. Men hoeft dus niet een bepaald belang bij de desbetreffende gedraging le secteur bancaire. C’est d’autant plus important que le secteur financier dans son ensemble est aujourd’hui en pleine mutation. Les décisions rendues dans le cadre du droit disci- plinaire permettront de donner un contenu concret aux règles de conduite formulées sous la forme de normes ouvertes. Ce droit disciplinaire est donc “évolutif”, comme le droit disciplinaire médical et le droit discipli- naire des avocats. Exemple: Au début de ce mois-ci, la Commission d’appel s’est prononcée dans une affaire qui avait déjà été examinée précédemment par la Commission disciplinaire. Le directeur général, donc le procureur général, estimait que le signalement ne rele- vait pas du droit disciplinaire. L’auteur du signalement a demandé la révision de cette décision. Le président de la Commission disciplinaire a fait droit à cette demande, puis le bureau du procureur a examiné cette affaire. À l’issue d’une décision de la Commission disciplinaire, puis de la Commission d’appel, on sait aujourd’hui que le point sur lequel portait le signalement relève désor- mais également du droit disciplinaire bancaire. 2. Instances de contrôle et autres intervenants Ainsi qu’il a été indiqué, le droit disciplinaire complète d’autres mesures juridiques. En tant que système, le droit disciplinaire complète en outre le contrôle exercé par d’autres instances compétentes à l’égard du secteur financier. Par exemple, la Banque centrale européenne (BCE), la Nederlandse Bank (DNB) et l’Autoriteit Financiële Markten (AFM) contrôlent le res- pect des normes de surveillance. Les consommateurs qui ont une plainte à formuler à propos d’un produit ou d’un service financier peuvent en outre s’adresser au Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). 3. Comment fonctionne la Stichting Tuchtrecht Banken? La mise en œuvre du droit disciplinaire est confiée à la Stichting Tuchtrecht Banken. Il s’agit d’une fondation indépendante dont la responsabilité est assumée par une direction composée de personnes étrangères au secteur bancaire. L’organisation du droit disciplinaire est réglée par le règlement disciplinaire du secteur bancaire (Tuchtregelement Bancaire Sector). 4. Signalements Le règlement disciplinaire prévoit que les signale- ments effectués dans le cadre du droit disciplinaire ban- caire doivent être adressés au Directeur général de la fondation. Tout le monde peut effectuer un signalement. Il ne faut donc pas faire valoir un intérêt particulier dans 14 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 aan te voeren om die te mogen melden. Ook de bank waarbij de betrokkene werkt kan een melding doen. Melding kan op uiteenlopende manieren worden gedaan en daaraan worden geen hoge eisen gesteld, al moet een melding natuurlijk wel duidelijk maken op wie en op welke gedraging deze betrekking heeft. De meeste meldingen worden gedaan via de website van de Stichting: tuchtrechtbanken.nl. De website heeft daarvoor een beveiligd en afgesloten gedeelte. Om te voorkomen dat er meldingen binnenkomen die niets van doen hebben met het tuchtrecht, moeten melders eerst informatie tot zich nemen over de bankierseed en een online check-formulier invullen met een aantal vragen. Geeft de melder op één van de vragen een “nee” als antwoord, dan krijgt hij of zij de mededeling dat de melding niet voldoet aan de eisen. De melder kan dan alsnog de melding indienen. Maar de melder weet dan wel dat er een zeer grote kans is dat de zaak niet in behandeling zal worden genomen. Bezoekers van de website worden uitgebreid geïn- formeerd over welk soort meldingen wel, en welk soort meldingen niet door de Stichting behandeld kunnen worden. De reden hiervoor is dat men teleurstelling bij melders wil voorkomen, wanneer hun melding niet in behandeling wordt genomen. De Algemeen directeur kan ook zelfstandig vanuit eigen initiatief, dus zonder dat er een melding is ge- daan, een kwestie onderzoeken. Dit kan bijvoorbeeld naar aanleiding van berichten in de media. Onlangs is precies op deze wijze aan een onderzoek gestart, wat resulteerde in tientallen meldingen in een en dezelfde zaak. 5. Proces Wanneer een melding is gedaan, komt deze binnen bij de front office en wordt allereerst getoetst of deze voldoet aan minimale formele voorwaarden om deze in behandeling te nemen. Als dat niet het geval is, dan wordt de melding niet in behandeling genomen en wordt de melder daarvan op de hoogte gesteld. Als wel aan de minimale vereisten wordt voldaan, dan beoordeelt de Algemeen directeur de melding inhoudelijk om te bepa- len of er voldoende grond is om deze als tuchtrechtelijke klacht voor te leggen aan de Tuchtcommissie. Basis voor de beoordeling is dat (1) het gedrag waarop de melding betrekking heeft ten minste één van de genoemde ge- dragsregels dient te betreffen, (2) dat dit moet hebben plaatsgevonden ná 1 april 2015 en (3) dat het moet gaan om een gedraging van een medewerker die de eed heeft afgelegd. Als de Algemeen directeur tot het oordeel komt om geen klacht aan de Tuchtcommissie le comportement incriminé pour pouvoir signaler celui-ci. La banque au sein de laquelle l’intéressé travaille peut également procéder au signalement. Le signalement peut être effectué de différentes manières et n’est pas soumis à des exigences strictes quoiqu’il doive naturellement indiquer clairement l’iden- tité de la personne et le comportement en cause. La plupart des signalements sont effectués sur le site web de la fondation: tuchtrechtbanken.nl. Ce site dispose à cet effet d’un espace sécurisé et étanche. Afin d’éviter l’introduction de signalements sans rapport avec le droit disciplinaire, les auteurs des signalements doivent d’abord prendre connaissance d’informations relatives au serment bancaire et compléter un formulaire en ligne qui comporte une série de questions. Si l’auteur du signalement répond “non” à l’une de ces questions, il se voit notifier que le signalement n’est pas conforme aux exigences prévues. L’auteur peut néanmoins encore introduire son signalement, étant entendu qu’il est alors très probable que l’affaire en cause ne sera pas traitée. Les visiteurs du site web sont largement informés du type de signalements qui peuvent ou ne peuvent pas être traités par la fondation, le but étant d’éviter que les auteurs soient déçus si leur signalement n’est pas traité. Le Directeur général peut également lui-même exa- miner une question de sa propre initiative, en l’absence de signalement, par exemple à la suite d’informations diffusées dans les médias. C’est précisément ainsi qu’a été récemment ouverte une enquête qui a donné lieu à des dizaines de signalements concernant une seule et même affaire. 5. Processus Lorsqu’un signalement est effectué, celui-ci est réceptionné par le “front office”, qui vérifie d’abord s’il est conforme aux conditions formelles minimales pour pouvoir être traité. Dans le cas contraire, le signalement n’est pas traité et l’auteur du signalement en est informé. En revanche, si les exigences minimales sont remplies, le Directeur général apprécie le signalement sur le fond, afin de déterminer s’il existe un motif suffisant pour soumettre une plainte disciplinaire à la commission disciplinaire. Son appréciation se fonde sur les éléments suivants: (1) le comportement sur lequel porte le signa- lement doit concerner au moins l’une des règles de conduite citées, (2) ce comportement doit avoir eu lieu après le 1er avril 2015 et (3) il doit s’agir d’un comporte- ment d’un employé qui a prêté serment. Si le Directeur général estime qu’il ne doit pas soumettre la plainte à la commission disciplinaire, l’auteur du signalement est 15 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 voor te leggen, dan wordt de melder daarover schriftelijk geïnformeerd, met een toelichting waarom. De melder kan een herzieningsverzoek indienen bij de voorzitter van de Tuchtcommissie om die beslissing te toetsen. Tot nu toe zijn er 43 herzieningsverzoeken ingediend. In 34 van de gevallen is de Algemeen directeur in het gelijk gesteld. De Algemeen directeur wordt ondersteund door een aanklagersbureu. Dit wordt bemand door medewerkers met een juridische achtergrond en ervaring, o.m. bij het Openbaar Ministerie of in het disciplinair (straf)recht. Klachten worden in eerste aanleg inhoudelijk beoor- deeld door de Tuchtcommissie, met de mogelijkheid van hoger beroep bij de Commissie van Beroep. De leden van beide instanties zijn benoemd door het bestuur van de Stichting. De leden zijn vooral rechters uit verschil- lende gerechtshoven en daarnaast gedragswetenschap- pers en deskundigen uit de bancaire sector. Als een klacht gegrond wordt bevonden, kan de Tuchtcommissie de volgende sancties opleggen: — oplegging van een verplichting om een opleiding te volgen of een behandeling te ondergaan; — berisping; — een boete van maximaal € 25 000; en — de aanwijzing om ten hoogste drie jaar niet meer in een bepaalde functie in de bancaire sector werkzaam te zijn (“beroepsverbod”). Zowel de bankmedewerker (beklaagde) als de aan- klager kan in beroep gaan tegen de beslissing van de Tuchtcommissie. 6. Register en publicatie Onherroepelijk geworden sancties worden opgeno- men in een register. Uitspraken, en dus sancties, zijn onherroepelijk, als hoger beroep niet meer mogelijk is of de zaak niet meer aanhangig is. Het register is niet openbaar. Alleen aan een beperkte groep, vooraf kenbaar bij de Stichting gemaakte bankfunctionarissen kan, wanneer zij daarom vragen, worden meegedeeld dát er een veroordeling in het register staat. In het ge- val van een “beroepsverbod” wordt medegedeeld hoe lang dat nog geldig is. Veroordelingen worden, met het oog op de bescherming van de privacy, na 3 jaar uit het register verwijderd. Met dit register wordt beoogd dat bankmedewerkers van wie is bepaald dat zij één of meerdere gedragsregels hebben geschonden niet informé, par écrit, de cette décision et de sa motivation. L’auteur du signalement peut introduire une demande de révision auprès du président de la commission dis- ciplinaire afin de faire évaluer cette décision. Jusqu’à présent, 43 demandes de révision ont été introduites. Dans 34  procédures sur 43, le Directeur général a obtenu gain de cause. Le Directeur général est assisté par un bureau, composé de collaborateurs ayant une formation et une expérience juridiques, notamment auprès du ministère public ou en droit (pénal) disciplinaire. Les plaintes sont examinées, en première instance, sur le fond, par la commission disciplinaire et une pos- sibilité de recours est prévue auprès de la Commission d’appel. Les membres des deux instances sont nommés par la direction de la fondation. Il s’agit principalement de juges issus de différentes juridictions et, accessoi- rement, de spécialistes des sciences du comportement et d’experts issus du secteur bancaire. Si une plainte est jugée fondée, la commission disci- plinaire peut imposer les sanctions suivantes: — l’obligation de suivre une formation ou de suivre un traitement; — une réprimande; — une amende de 25 000 euros maximum; et — l’interdiction d’exercer certaines fonctions dans le secteur bancaire durant une période maximale de trois ans (“interdiction professionnelle”). Tant l’employé de la banque (le prévenu) que le procureur peuvent interjeter appel de la décision de la commission disciplinaire. 6. Registre et publication Les sanctions devenues irrévocables sont inscrites dans un registre. Les décisions, et donc les sanctions, sont irrévocables lorsqu’aucun recours n’est plus pos- sible ou que l’affaire en cause n’est plus pendante. Le registre n’est pas public. L’existence d’une condam- nation dans le registre ne peut être communiquée, à leur demande, qu’à un groupe limité de fonctionnaires bancaires qui se sont fait connaître au préalable auprès de la fondation. En cas d’“interdiction professionnelle”, la durée de validité de l’interdiction est communiquée. Dans un souci de protection de la vie privée, les condamnations sont effacées du registre après trois ans. Le but de ce registre est d’empêcher que des employés de banque dont il est établi qu’ils ont enfreint une ou 16 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 vrijelijk bij andere banken aan de slag kunnen. Hiermee wordt het “zelfreinigend” vermogen van de bancaire sector bevorderd. Alle uitspraken, zowel veroordelende als vrijspre- kende, worden geanonimiseerd op de website van de Stichting gepubliceerd. Het doel van het systeem is immers onder andere de inhoud van de normen uit de gedragscode te verduidelijken. De bankierseed bevat brede, voor verschillende uitleg vatbare normen. Concretisering van die normen is van groot belang voor de bancaire sector en ook voor de samenleving als ge- heel. Daarvoor zal de rechtspraak van de tuchtrechter zeer waarschijnlijk de belangrijkste “motor” zijn. 7. Uitspraken en ervaringen tot nu toe Tot nu toe zijn er 385 meldingen geweest. Daarvan zijn er 244  gedaan door consumenten en 141  door banken. Een aantal van de ingediende meldingen, vooral die van banken, verkeren in diverse stadia van onderzoek en behandeling. Het overgrote deel van de meldingen heeft niet geleid tot behandelde zaken. Van het merendeel daarvan werd geoordeeld dat zij niet vielen onder het tuchtrecht. Tot nu toe zijn 20 uitspraken gepubliceerd op de website van de Stichting Tuchtrecht banken. Gezien het grote aantal meldingen dat nu in behandeling is, verwacht de spreekster dat dit aantal uitspraken de komende periode flink zal toenemen. De uitspraken van de Tuchtcommissie en de Commissie van Beroep mogen zich verheugen in een warme belangstelling vanuit de media. Over de uitspraken wordt doorgaans uitgebreid bericht in na- tionale media en bereiken zo een miljoenenpubliek in Nederland. Daarmee dragen de uitspraken mogelijk bij aan het herstel van vertrouwen in de financiële sector. 8. Lessons learned De belangrijkste les die de Stichting heeft geleerd is dat de Stichting vanaf de eerste dag waarschijnlijk nóg duidelijker had moeten maken dat tuchtrecht niet hetzelfde is als het consumentenklachtrecht. Ondanks alle externe communicatie hierover, kreeg de Stichting vooral in het begin veel meldingen van con- sumenten waar geen gevolg aan kon worden geven. En het gebeurt nog steeds, zij het in veel mindere mate. Dit kan gaan over klachten over de lengte van een wachtrij in een bankfiliaal, of bijvoorbeeld de hoogte van de plusieurs règles de conduite puissent librement officier au sein d’autres banques. Cette mesure favorise la capacité d’ “autoépuration” du secteur bancaire. Toutes les décisions, de condamnation comme d’acquittement, sont publiées anonymement sur le site web de la fondation. En effet, ce système vise notamment à préciser la teneur des normes du code de conduite. Le serment bancaire porte sur des normes générales, susceptibles d’être interprétées diversement. La concrétisation de ces normes est essentielle pour le secteur bancaire, mais aussi pour la société dans son ensemble. La jurisprudence du juge disciplinaire constituera très probablement le principal “moteur” de cette concrétisation. 7. Décisions et expériences à ce jour Jusqu’à présent, 385  signalements ont été enre- gistrés, dont 244 effectués par des consommateurs et 141 par les banques. Certains de ces signalements, principalement ceux des banques, sont à différents stades d’examen et de traitement. La majeure partie des signalements n’ont pas entraîné le traitement des affaires en cause, la plupart d’entre eux ayant été considérés comme ne relevant pas du droit disciplinaire. Jusqu’à présent, vingt décisions ont été publiées sur le site web de la fondation Stichting Tuchtrecht Banken. Compte tenu du grand nombre de signalements actuel- lement en cours de traitement, l’oratrice s’attend à ce que ce nombre augmente fortement à l’avenir. Les décisions de la commission disciplinaire et de la commission d’appel bénéficient d’un vif intérêt de la part des médias. Ces décisions trouvent généralement un large écho dans les médias nationaux et touchent ainsi des millions de citoyens aux Pays-Bas. Elles contribuent ainsi probablement à restaurer la confiance dans le secteur financier. 8. Enseignements Le principal enseignement tiré par la fondation est qu’elle aurait probablement dû indiquer encore plus clairement, dès le début, que le droit disciplinaire ne s’assimile pas au droit de plainte des consommateurs. En dépit de toute la communication externe diffusée à ce sujet, la fondation a reçu, surtout au début, de nombreux signalements de consommateurs auxquels aucune suite n’a pu être donnée. Et cela arrive encore, quoique dans une mesure beaucoup plus limitée. Il peut s’agir de plaintes concernant la longueur d’une file 17 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 spaarrente. Dit zijn meldingen die niet vallen onder het tuchtrecht voor bankmedewerkers. Ook blijkt dat, vooral in het begin, voor veel men- sen niet geheel duidelijk was wat “tuchtrecht” precies inhoudt. Dit is dan ook een belangrijke reden geweest voor een groot aantal afwijzingen van meldingen. Om deze reden heeft de Stichting extra aandacht besteed aan de communicatie richting consumenten en media en aan het extra verduidelijken van de informatie op haar website. Ook in de toekomst zal de Stichting hiervoor aandacht hebben. Mocht in België worden besloten tot het invoeren van een bankierseed zoals in Nederland, en met een uitvoering langs de lijnen van de Stichting Tuchtrecht Banken, dan beveelt mevrouw Jager aan om voldoende aandacht te besteden aan een brede publiekscampagne om vooral consumenten duidelijk te maken wat wel kan onder het tuchtrecht, en wat niet. II. — VRAGEN VAN DE LEDEN De heer Roel Deseyn (CD&V) vraagt of de consu- menten die bij de Stichting Tuchtrecht Banken terecht komen met klachten over consumentenrecht naar de juiste instanties worden doorverwezen. Worden deze consumenten dan rechtstreeks doorverwezen naar de consumentenorganisaties? Met betrekking tot de bankierseed wenst de spreker te vernemen of alle bankmedewerkers deze eed moeten afleggen. Geldt de eed bijvoorbeeld ook voor onthaal- bedienden? Was er sprake van enige weerstand bij het personeel bij deze eedaflegging? Hoe wordt er in de praktijk toegekeken op de be- scherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy)? Hoe gebeurt de controle van wie welke informatie in de databanken heeft geconsulteerd? Tot slot merkt de heer Deseyn op dat ook in de ver- zekeringssector beleggingsinstrumenten worden aan- geboden waardoor financiële keuzes moeten worden gemaakt. De Europese regelgeving legt heel strikte regels op aan de medewerkers van de verzekerings- sector: aan de consumenten mag alleen een verzeke- ringsproduct worden aangeboden dat aansluiting vindt bij zijn kennis en bij zijn risicoprofiel. Waarom werd deze eed ook niet ingevoerd in de verzekeringssector? d’attente dans une agence bancaire ou, par exemple, le niveau des taux d’épargne. Ces signalements ne relèvent pas du droit disciplinaire applicable aux em- ployés de banque. Il s’avère également que, surtout au début, de nom- breuses personnes n’avaient pas une idée très claire de la notion de “droit disciplinaire”, ce qui explique, dans une large mesure, le rejet d’un grand nombre de signalements. Pour cette raison, la fondation a accordé plus d’attention à la communication à l’égard des citoyens et des médias et s’est employée à clarifier davantage les informations figurant sur son site web. La fondation sera également attentive à cette question à l’avenir. Si la Belgique devait décider d’instaurer un serment bancaire semblable à celui qui existe aux Pays-Bas, en s’inspirant des modalités d’application mises en place par la fonda- tion Stichting Tuchtrecht Banken, Mme Jager préconise d’accorder une attention suffisante à l’organisation d’une large campagne de sensibilisation du public, afin d’informer clairement, en particulier les citoyens, sur ce qui est permis et ce qui n’est pas permis dans le cadre du droit disciplinaire. II. — QUESTIONS DES MEMBRES M. Roel Deseyn (CD&V) demande si les consom- mateurs sont réorientés vers les instances appropriées lorsqu’ils soumettent à la fondation Stichting Tuchtrecht Banken des plaintes visant le droit de la consommation. Ces consommateurs sont-ils directement renvoyés vers les organisations de consommateurs? L’intervenant demande si tous les employés de banque doivent prêter le serment bancaire. Ce serment s’applique-t-il également, par exemple, aux préposés à l’accueil? Le personnel a-t-il manifesté une certaine réticence à l’égard de cette prestation de serment? Comment veille-t-on, en pratique, à la protection de la vie privée (privacy)? Comment sait-on qui a consulté quelles informations dans les banques de données? Enfin, M. Deseyn souligne que le secteur des assu- rances propose également des instruments de place- ment, ce qui implique la nécessité d’opérer des choix financiers. La réglementation européenne impose des règles très strictes aux employés du secteur des assu- rances: ils ne peuvent proposer aux consommateurs un produit d’assurances que si celui-ci est conforme à leurs connaissances en la matière et à leur profil de risques. Pourquoi ce serment n’a-t-il pas été étendu 18 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 Ondervindt de verzekeringssector hierdoor geen con- currentieel nadeel ten opzichte van de banksector voor vrij analoge producten? Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) stelt vast dat in Nederland 87 000 personeelsleden de bankierseed hebben afgelegd. Omvat dit ook de verzekeringssector en zelfstandige bankagenten? Wat is de verhouding tussen de grootbanken en kleine banken in Nederland? Beroepsverboden die worden opgelegd door de Tuchtcommissie worden omwille van de bescherming van de privacy na 3 jaar uit het register verwijderd. Waarom werd er geopteerd voor een termijn van 3 jaar? Is deze termijn wel lang genoeg? Wat gebeurt er in het geval van recidive? De spreekster stelt vast dat de Stichting Tuchtrecht Banken een onafhankelijke stichting is waarvan het bestuur bestaat uit mensen die niet verbonden zijn met de bancaire sector. De leden van de Tuchtcommissie en de Commissie van Beroep worden benoemd door het bestuur van de Stichting. De leden zijn vooral rechters uit verschillende gerechtshoven en daarnaast gedrags- wetenschappers en deskundigen uit de bancaire sector. Over welke gedragswetenschappers gaat het dan? Hoe wordt de onafhankelijkheid en de ongebondenheid van de deskundigen uit de bancaire sector gegarandeerd? Vervolgens staat mevrouw Almaci stil bij het span- ningsveld tussen het tuchtrecht en het strafrecht. Waar trekt de Tuchtcommissie de grens? Beslist de Tuchtcommissie soms dat zij onbevoegd is en het dos- sier eigenlijk strafrechtelijk dient te worden behandeld? Staat in Nederland een tuchtrechtelijke uitspraak een strafrechtelijke veroordeling in de weg? Het aantal meldingen aan de Stichting Tuchtrecht Banken is in 2017 verdubbeld ten aanzien van 2016. Heeft dit te maken met het bekender worden van de Stichting of met een kwalijke evolutie in de banksector? Tot slot vraagt de spreekster of de heer Schokker en mevrouw Jager de Belgische wetgever zouden aanbe- velen om de bankierseed in te voeren rekening houdend met de ervaringen in Nederland. De heer Johan Klaps (N-VA) vraagt hoe de Stichting Tuchtrecht Banken zich verhoudt ten opzichte van de financiële toezichthouders in Nederland. Maakt de Stichting deel uit van de Nederlandse Vereniging van Banken of staat zij er los van? au secteur des assurances? Ce secteur ne subit-il pas ainsi un handicap concurrentiel par rapport au secteur bancaire pour des produits relativement analogues? Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) constate que 87 000 employés ont prêté le serment bancaire aux Pays-Bas. Ce chiffre inclut-il également le secteur des assurances et les agents bancaires indépendants? Quelle est la proportion de grandes banques et de petites banques aux Pays-Bas? Les interdictions professionnelles imposées par la commission disciplinaire sont effacées du registre après trois ans dans un souci de protection de la vie privée. Pour quelle raison a-t-on opté pour un délai de trois ans? Ce délai est-il suffisamment long? Qu’advient-il en cas de récidive? L’intervenante constate que la fondation Stichting Tuchtrecht Banken est une fondation indépendante dont la direction est composée de personnes étrangères au secteur bancaire. Les membres de la commission disci- plinaire et de la commission d’appel sont nommés par la direction de la fondation. Il s’agit principalement de juges issus de différentes juridictions et, accessoirement, de spécialistes des sciences du comportement et d’experts issus du secteur bancaire. De quels spécialistes des sciences du comportement s’agit-il? Comment garantit- on l’indépendance et l’impartialité des experts issus du secteur bancaire? Mme Almaci évoque ensuite la zone de tension entre le droit disciplinaire et le droit pénal. Où la commission disciplinaire situe-t-elle la limite entre les deux? La commission disciplinaire décide-t-elle parfois qu’elle est incompétente et que le dossier doit en fait être traité par la voie pénale? Aux Pays-Bas, une décision disciplinaire empêche-t-elle une condamnation pénale? En 2017, le nombre de signalements adressés à la fondation Stichting Tuchtrecht Banken a doublé par rapport à 2016. Cette augmentation est-elle liée à la notoriété accrue de la fondation ou à une évolution négative dans le secteur bancaire? Enfin, l’intervenante demande si M.  Schokker et Mme  Jager recommanderaient au législateur belge d’instaurer le serment bancaire compte tenu des expé- riences néerlandaises? M. Johan Klaps (N-VA) s’interroge sur le lien qu’entre- tient la fondation Stichting Tuchtrecht Banken avec les autorités de surveillance financière aux Pays-Bas. La fondation est-elle affiliée à la Nederlandse Vereniging van Banken ou en est-elle indépendante? 19 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 Verder wenst de spreker te vernemen of er sinds de invoering van de bankierseed reeds een effect merkbaar is op de houding van de bankier ten aanzien van de klant. Worden er andere beleggingsproducten aanbevolen dan vroeger? De spreker staat vervolgens stil bij de toegevoegde waarde van de bankierseed. Het groot aantal regels dat opgelegd wordt aan de financiële sector voorkomt niet dat er nog steeds foutief beleggingsadvies wordt gegeven. Een bankierseed zal niet voorkomen dat een bankier die de regels wil omzeilen dat niet zal doen. Is de invoering van een bankierseed wel proportioneel ten opzichte van het beoogde doel? De bankencrisis is niet gecreëerd door de onthaal- of loketbediende maar door de toplui van de banken. Men kan zich dan ook afvragen of het zinvol is om elke werknemer van een bank dergelijke eed te laten afleggen. De spreker wijst er bovendien op dat artsen ook een eed (eed van Hippocrates) moeten afleggen. Nochtans voorkomt die eed niet dat er nog steeds artsen zijn die te dure ge- neesmiddelen en onnodige onderzoeken voorschrijven. Tot slot wenst de spreker informatie over het soort meldingen dat de Stichting ontvangt. De heer Luk Van Biesen (Open Vld) wijst erop dat de invoering van een bankierseed een van de aanbevelin- gen was van de commissie belast met het onderzoek naar de oorzaken van het faillissement van Optima Bank en de eventuele belangenvermenging tussen de Optima Groep en haar componenten enerzijds en openbare besturen anderzijds (DOC 54 1938/007). Echter merkt hij op dat de banksector in België van- daag reeds heel wat deontologische regels kent met een zelfreinigend effect. Uit zijn ervaring als zelfstandig bankagent weet de spreker dat een agent die de regels overtreedt snel wordt geschorst en niet meer voor een bank kan werken. Welke meerwaarde kan de bankier- seed in België bieden ten opzichte van de bestaande controle-instrumenten? In Nederland hebben 12 geval- len geleid tot een beroepsverbod: over welke gevallen gaat het concreet? Tot slot stelt ook de heer Van Biesen de vraag naar de situering van de Stichting Tuchtrecht Banken. Hoe verhoudt deze Stichting zich ten opzichte van de andere toezichtsorganen? De heer Georges Gilkinet (Ecolo-Groen) wenst een aantal specifieke vragen te stellen: En outre, l’intervenant demande si, depuis l’instau- ration du serment bancaire, on observe déjà un effet perceptible sur l’attitude des banques à l’égard des clients. Propose-t-on d’autres produits d’investissement qu’auparavant? L’intervenant se penche ensuite sur la valeur ajou- tée du serment bancaire. Le grand nombre de règles imposées au secteur financier n’empêche pas que l’on continue à prodiguer de mauvais conseils en matière d’investissements. Le serment bancaire n’empêchera pas l’employé de banque qui le souhaite de contourner les règles. L’instauration d’un serment bancaire consti- tue-t-elle une mesure proportionnelle à l’objectif visé? La crise bancaire n’a pas été créée par le préposé à l’accueil ou au guichet, mais bien par les dirigeants des banques. On peut dès lors se demander s’il est utile de faire prêter ce serment à chaque employé de la banque. L’intervenant souligne en outre que les médecins sont également tenus de prêter serment (le serment d’Hippo- crate) mais que cela n’empêche toutefois pas certains médecins de continuer à prescrire des médicaments trop coûteux et des examens inutiles. Enfin, l’intervenant s’interroge sur le type de signa- lements que la fondation reçoit. M. Luk Van Biesen (Open Vld) fait observer que l’instauration d’un serment bancaire constituait l’une des recommandations de la commission d’enquête parlementaire chargée d’examiner les causes de la faillite de la banque Optima et l’éventuelle confusion d’intérêts entre le Groupe Optima et ses composantes, d’une part, et des administrations publiques, d’autre part (DOC 54 1938/007). Il souligne toutefois qu’en Belgique, le secteur ban- caire est actuellement déjà soumis à un grand nombre de règles déontologiques qui ont un effet d’autoépura- tion. Sur la base de son expérience en tant qu’agent bancaire indépendant, il sait que tout employé qui enfreint ces règles est rapidement mis à pied et ne peut plus travailler pour une banque. Quelle plus-value le serment bancaire peut-il offrir en Belgique par rapport aux instruments de contrôle existants? Aux Pays-Bas, douze signalements ont abouti à une interdiction pro- fessionnelle: de quels cas s’agit-il concrètement? Enfin, M. Van Biesen s’interroge également sur le statut de la fondation Stichting Tuchtrecht Banken. Quel lien cette fondation entretient-elle avec les autres instances de contrôle? M. Georges Gilkinet (Ecolo-Groen) souhaite poser une série de questions spécifiques: 20 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 — Welke instelling heeft de bankierseed geschreven? Werd daarbij een bepaalde procedure gevolgd? — Wat is de impact van de bankierseed in Nederland op het gedrag van de bankiers? Worden er sindsdien minder risico’s genomen? — Kan een bankbediende in Nederland zelf een melding doen bij de Stichting Tuchtrecht Banken over het gedrag van collega’s/oversten die indruisen tegen deontologische code? — Hoe wordt de Stichting Tuchtrecht Banken gefinan- cierd? Staat de Stichting volledig los van de banksector? — Hoe kan worden gegarandeerd dat de Stichting niet leidt tot doofpotoperaties waarbij bepaalde dossiers uit de handen van het gerecht blijven? De heer Eric Van Rompuy (CD&V) vraagt naar voor- beelden van de gevallen waarin de Tuchtcommissie een beroepsverbod heeft opgelegd. Over welke gevallen gaat het concreet? Wat is de meerwaarde van de Stichting ten opzichte de reeds bestaande toezichtsorganen? III. — ANTWOORDEN EN REPLIEKEN Mevrouw Nicolet Jager antwoordt dat de meldingen die niet onder het tuchtrecht vallen worden afgewezen. De Stichting Tuchtrecht Banken behandelt enkel meldin- gen van individuele gedragingen waarmee de deontolo- gische code word overschreden. De melder wordt van de afwijzing op de hoogte gebracht en doorverwezen naar het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). Ook de Stichting krijgt soms omgekeerd door- verwijzingen van het Kifid. Wat de samenstelling van de Tuchtcommissie en de Commissie van Beroep betreft wijst de spreekster erop dat alle leden onafhankelijk zijn van de banksector en er ook geen enkele functie vervullen. De meeste leden van de Tuchtcommissie zijn juristen of gedragswe- tenschappers. Deze laatsten bestuderen de groeps- dynamiek of bepaalde culturele aspecten. Daarnaast bestaat de Tuchtcommissie ook uit een aantal bancaire deskundigen. De stijging van het aantal meldingen in de afgelopen jaren is voornamelijk te wijten aan de toenemende be- kendheid van de Stichting Tuchtrecht Banken en niet — Par quelle institution le serment bancaire a-t-il été rédigé? Une procédure particulière a-t-elle été suivie à cet égard? — Quel est l’impact du serment bancaire sur l’attitude des banques aux Pays-Bas? Font-elles courir moins de risques à leurs clients depuis lors? — Aux Pays-Bas, un employé de banque peut-il effec- tuer lui-même un signalement auprès de la fondation Stichting Tuchtrecht Banken à propos du comporte- ment de collègues/supérieurs qui enfreignent le code déontologique? — Quel est le mode de financement de la fondation Stichting Tuchtrecht Banken? Cette fondation est-elle totalement indépendante du secteur bancaire? — Comment peut-on garantir que la fondation n’étouffe pas certains dossiers en les soustrayant à la justice? M. Eric Van Rompuy (CD&V) demande des exemples de cas où la commission disciplinaire a imposé une interdiction professionnelle. De quels cas s’agit-il concrètement? Quelle est la plus-value de la fondation par rapport aux autorités de surveillance existantes? III. — RÉPONSES ET RÉPLIQUES Mme Nicolet Jager répond que les signalements qui ne concernent pas le droit disciplinaire sont rejetés. La Stichting Tuchtrecht Banken ne traite que les signale- ments de comportements individuels qui enfreignent le code déontologique. L’auteur du signalement est informé de ce rejet et renvoyé au Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). La fondation reçoit parfois aussi, à l’inverse, des renvois de la part du Kifid. En ce qui concerne la composition de la commission disciplinaire et de la commission d’appel, l’intervenant indique que tous les membres sont indépendants du secteur bancaire et qu’ils n’y exercent aucune fonction. La plupart des membres de la commission disciplinaire sont des avocats ou des spécialistes des sciences du comportement. Ces derniers étudient la dynamique de groupe ou certains aspects culturels. En outre, la commission disciplinaire inclut également plusieurs experts bancaires. L’augmentation du nombre de signalements de ces dernières années est principalement lié à la notoriété croissante de la Stichting Tuchtrecht Banken et non à 21 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 door een toename van het aantal wantoestanden. De Stichting besteedt veel aandacht aan informatiecampag- nes en heeft bij elke bank een tuchtrechtloket opgericht zodat steeds meer consumenten en bankbedienden de weg vinden naar de Stichting. De spreekster benadrukt dat de Stichting Tuchtrecht Banken een volledig nieuw orgaan is dat losstaat van de bestaande toezichthouders ECB, Nederlandse bank en AFM. De invoering van de bankierseed heeft volgens mevrouw Jager zeker zin omdat het een bewustwor- dingsproces op gang brengt. Door het feit dat elke bank- bediende de eed moet afleggen, is elke bankbediende zich bewust van het bestaan van die regels en van zijn of haar verantwoordelijkheid. De heer Hubert Schokker antwoordt dat er in het be- gin veel scepsis heerste bij het bankpersoneel omtrent het afleggen van de bankierseed. Geleidelijk is deze scepsis afgenomen. De eedaflegging tijdens betekenis- volle ceremonies heeft de problematiek bespreekbaar gemaakt en heeft een bewustwordingsproces op gang gebracht. Alle gegevens die noodzakelijk zijn voor de tuchtzaken vallen onder de privacywetgeving die in Nederland wordt gecontroleerd door de Autoriteit Persoonsgegevens. Binnen de Stichting Tuchtrecht Banken bestaan strenge protocollen voor de omgang met persoonsgegevens. De spreker wijst erop dat de bankierseed in Nederland enkel geldt voor de banksector. Het tuchtrecht in de ver- zekeringssector in Nederland wordt georganiseerd op het niveau van de instelling. De heer Schokker benadrukt dat alle bankmedewer- kers van laag tot hoog de bankierseed moeten afleggen. De eedaflegging geldt ook voor externe consultants die gedurende een bepaalde periode voor een bank werken. De eed moet opnieuw worden afgelegd als een perso- neelslid van een bank overstapt naar een andere bank. Bij de aanwerving van een personeelslid wordt het register van de Tuchtcommissie steeds geraadpleegd. Een vermelding in het register zal dus steeds ter sprake komen. Momenteel verdwijnt de vermelding van een tuchtsanctie na 3 jaar, eventueel kan deze termijn later worden geëvalueerd. De spreker beklemtoont dat het tuchtrecht losstaat van het strafrecht. Feiten die tuchtrechtelijk worden une augmentation du nombre de mauvaises pratiques. Cette fondation accorde une grande attention aux campagnes d’information et a mis en place un point de contact pour le droit disciplinaire dans chaque banque afin que de plus en plus de consommateurs et d’em- ployés de banque puissent s’adresser à la fondation. L’orateur souligne que la Stichting Tuchtrecht Banken est un organisme totalement nouveau, distinct des organes de surveillance existants que sont la BCE, la Nederlandse bank et l’AFM. Selon Mme Jager, l’introduction du serment bancaire a certainement un sens parce que ce serment sen- sibilise la population. Le fait que chaque employé de banque doive prêter serment fait prendre conscience à chaque employé de l’existence de ces règles et de sa responsabilité personnelle. M. Hubert Schokker répond qu’au début, le personnel des banques était très sceptique à l’égard de la pres- tation du serment bancaire mais que ce scepticisme a progressivement diminué. La prestation de serment lors de cérémonies importantes a fait de cette problématique un sujet de discussion et déclenché un processus de prise de conscience. Toutes les informations nécessaires pour les affaires disciplinaires sont soumises à la législation sur la pro- tection de la vie privée, contrôlée aux Pays-Bas par l’Autorité néerlandaise pour les données personnelles. La Stichting Tuchtrecht Banken dispose de protocoles stricts pour le traitement des données personnelles. L’orateur souligne que le serment bancaire ne s’applique qu’au secteur bancaire aux Pays-Bas, où le droit disciplinaire applicable au secteur de l’assurance est organisé au niveau de l’institution. M.  Schokker souligne que tous les employés de banque de tous les niveaux doivent prêter le serment bancaire. La prestation de serment s’applique égale- ment aux consultants externes qui travaillent pour une banque pendant un certain temps. Le serment doit être à nouveau prêté lorsqu’un membre du personnel passe d’une banque à une autre. Lorsqu’un membre du personnel est recruté, le registre de la commission disciplinaire est toujours consulté. L’inscription au registre a donc toujours lieu. Actuellement, la mention de la sanction disciplinaire disparaît après trois ans, une révision étant possible à une date ultérieure. L’orateur souligne que le droit disciplinaire est indé- pendant du droit pénal. En outre, les infractions qui font 22 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 gesanctioneerd, kunnen ook nog aanleiding geven tot een strafrechtelijke veroordeling. Tuchtdossiers zijn zeker geen doofpotoperaties. Soms wordt informatie uit tuchtzaken aangewend in strafzaken. De spreker is ervan overtuigd dat de invoering van de bankierseed een goede zaak is en in andere landen navolging verdient. De bankierseed heeft alvast gezorgd voor een zelfreinigende werking in de banksector in Nederland. De heer Schokker bevestigt dat de Stichting Tuchtrecht Banken is opgericht op initiatief van de Nederlandse Vereniging van Banken dat ook het tucht- reglement van de Stichting heeft opgesteld. De Stichting is in zijn werking volledig onafhankelijk maar wordt wel door de banken gefinancierd. Aangezien de bankierseed nog maar 3 jaar in voege is, is het nog te vroeg om echt uitspraak te doen over het effect ervan. De spreker wijst erop dat er wel veel aan- dacht voor is vanuit de academische wereld. Alleszins heeft de bankierseed een heel bewustwordingsproces op gang gebracht. Het valt op dat deze eed leeft onder de bankbestuurders en directieleden. Alleszins draagt de eed bij tot meer veiligheid in de sector. De spreker wijst erop dat een externe beleggingsadvi- seur niet onder de bankierseed valt. Dit is wel het geval als een beleggingsadviseur in dienst is bij een bank. De inhoud van de bankierseed is ontworpen in sa- menwerking met het ministerie van Financiën en in over- leg met de banksector. Sinds 2011 is de eed verplicht voor alle bankbestuurders, sinds 2015 is de eed uitge- breid en veralgemeend naar alle bankmedewerkers. Tot slot geeft de heer Schokker aan dat de meldin- gen heel uiteenlopend zijn. Zij kunnen slaan op het professionele gedrag van een bankmedewerker maar ook over het gedrag in de privésfeer. Voor de invoering van de bankierseed werden bepaalde wantoestanden vooral binnenskamers behandeld op arbeidsrechtelijk niveau. De Tuchtcommissie heeft er voor gezorgd dat meldingen aanleiding kunnen geven tot tuchtsancties die worden gepubliceerd, zij het anoniem. Dit draagt alleszins bij tot een grotere bewustwording en meer verantwoordelijkheidszin. l’objet de sanctions disciplinaires peuvent également donner lieu à une condamnation pénale. Les dossiers disciplinaires ne permettent certainement pas d’étouffer certaines opérations. Les informations provenant des affaires disciplinaires sont parfois utilisées dans des procédures pénales. L’orateur est convaincu que l’instauration d’un ser- ment bancaire est une bonne chose et que cet exemple mérite d’être suivi dans d’autres pays. Le serment ban- caire a déjà permis au secteur bancaire de s’assainir aux Pays-Bas. M. Schokker confirme que la Stichting Tuchtrecht Banken a été créée à l’initiative de l’Union néerlandaise des Banques, qui a également élaboré le règlement disciplinaire de cette fondation, laquelle fonctionne de manière totalement indépendante mais est toutefois financée par les banques. Étant donné que le serment bancaire n’est appliqué que depuis trois ans, il est encore trop tôt pour vrai- ment se prononcer sur son effet. L’orateur souligne qu’il bénéficie toutefois d’un grand intérêt de la part du monde académique et indique qu’en tout état de cause, il a engagé un processus de prise de conscience. Il est frappant de constater que ce serment est soutenu par les dirigeants des banques et les membres de la direc- tion. Il contribue certainement à renforcer la sécurité dans ce secteur. L’orateur fait observer que le serment bancaire ne s’applique pas aux conseillers externes en placement, mais bien aux conseillers en placement employés par une banque. Les dispositions du serment bancaire ont été élabo- rées en collaboration avec le ministère des Finances et en concertation avec le secteur bancaire. Obligatoire pour tous les dirigeants des banques depuis 2011, le serment bancaire a été étendu et généralisé à tous les employés de banque depuis 2015. Enfin, M. Schokker évoque la grande diversité des signalements. Ceux-ci peuvent porter sur le compor- tement professionnel d’un employé de banque, mais aussi sur son comportement en privé. Avant l’instau- ration du serment bancaire, certains comportements abusifs étaient principalement réglés en interne, sur le plan du droit du travail. La commission disciplinaire a permis que les signalements puissent déboucher sur des sanctions disciplinaires publiées, fût-ce de façon anonyme, ce qui contribue naturellement à renforcer la prise de conscience et le sens des responsabilités des intéressés. 23 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 B. Hoorzitting met Geert Noels, Albert Verlinden en Karel Van Eetvelt I. — INLEIDENDE UITEENZETTINGEN a) Uiteenzetting van de heer Geert Noels, vice- voorzitter van de High Level Expertgroup on the Future of the Belgian Financial Sector De heer Geert Noels, vice-voorzitter van de High Level Expertgroup on the Future of the Belgian Financial Sector, herneemt een aantal passages uit het rapport1 van de High Level Group on the Future of the Belgian Financial Sector die specifiek handelen over gedrags- wijzigingen. Hij verwijst hierbij naar de 4de aanbeve- ling die expliciet gaat over het matigen van excessief risicogedrag. Deze aanbeveling benadrukt het belang van maatregelen ter ondersteuning van een verbetering van de bedrijfscultuur en ter versterking van de indivi- duele aansprakelijkheid van de werknemers binnen de financiële sector. Bovendien bevat deze aanbeveling de uitdrukkelijke intentie om de toegang tot beroepen in de financiële sector restrictiever te maken aan de hand van de installatie van een certificatieregime. De spreker verwijst hierbij naar het Verenigd Koninkrijk waar een specifieke organisatie werd opgericht met name de Banking Standards Board (BSB). Daarnaast verwijst de spreker naar het Nederlandse voorbeeld van een bankierseed waarbij hij opnieuw verwijst naar het rapport van de High Level Group on the Future of the Belgian Financial Sector waarin eveneens een oproep is opgenomen voor een wettelijke basis voor een bankierseed teneinde de individuele aansprakelijkheid van de werknemers binnen de sector van de banken én de verzekeringen aan te scherpen. Het rapport bevatte tevens een oproep om een nieuw, onafhankelijk orgaan op te richten teneinde de institutionele aansprakelijkheid aan de kaak te stellen. Het doel van dit onafhankelijk orgaan bestaat erin om de sector te disciplineren aan de hand van peer pres- sure en publiciteit. Haar taak bestaat uit het monitoren van de naleving van de algemene gedragscode en op te treden als een tuchtinstelling om de naleving bindend te maken aan de hand van een bankierseed. De spreker gaat kort nog even in op de invoering van de bankierseed in Nederland. Ongeveer 90 000 bank- medewerkers hebben de eed sinds 1 april 2015 afgelegd, de datum waarop de bankierseed van kracht werd. Deze eed moet ook afgelegd worden door ICT-medewerkers die actief zijn binnen de banksector. De tussenkomst 1 The future of the Belgian financial sector. Report of the High Level Group established on the initiative of the minister of Finance, Brussels, 13 january 2016. B. Auditions de M.  Geert Noels, M.  Albert Verlinden et M. Karel Van Eetvelt I. — EXPOSÉS INTRODUCTIFS a) Exposé de M. Geert Noels, vice-président du High Level Expertgroup on the Future of the Belgian Financial Sector M.  Geert Noels, vice-président du High Level Expertgroup on the Future of the Belgian Financial Sector, évoque plusieurs passages du rapport1 du High Level Group on the Future of the Belgian Financial Sector portant, en particulier, sur les changements de comportement. Il renvoie à cet égard à la quatrième recommandation qui préconise explicitement l’atté- nuation des attitudes en matière de prise de risque excessive. Cette recommandation souligne l’importance des mesures d’appui destinées à améliorer la culture d’entreprise et à renforcer la responsabilité individuelle des travailleurs dans le secteur financier. Par ailleurs, cette recommandation exprime la volonté explicite de restreindre davantage l’accès aux professions du sec- teur financier au travers de la mise en place d’un régime de certification. L’orateur cite à cet égard l’exemple du Royaume-Uni, qui a créé une organisation spécifique à cet effet, la Banking Standards Board (BSB). Ensuite, l’orateur cite l’exemple néerlandais du serment bancaire et renvoie à nouveau au rapport du High Level Group on the Future of the Belgian Financial Sector, qui préconise également de conférer un fonde- ment légal au serment bancaire de manière à définir plus clairement la responsabilité individuelle des travailleurs dans le secteur des banques et des assurances. Ce rapport lance aussi un appel en vue de la création d’un nouvel organe indépendant permettant de pointer la responsabilité institutionnelle. L’objectif de cet organe indépendant serait de discipliner le secteur au travers d’une pression exercée par les pairs et de la publicité. Sa mission consisterait à contrôler le respect du code de conduite général et à intervenir en qualité d’instance disciplinaire chargée d’imposer le respect du code au moyen d’un serment bancaire. L’orateur évoque aussi brièvement l’introduction du serment bancaire aux Pays-Bas. Près de 90 000 em- ployés de banque ont prêté ce serment depuis le 1er avril 2015, date à laquelle il a pris effet. Ce serment doit également être prêté par le personnel des TIC dans le secteur bancaire. Les intervenants néerlandais ont 1 Le futur du secteur financier belge. Rapport du high level expert group établi sur l’initiative du ministre des Finances de la Belgique, Bruxelles, le 13 janvier 2016. 24 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 van de Nederlandse sprekers is een lang pleidooi om de bankierseed ernstig te nemen. Bovendien is hun ervaring bijzonder positief en heeft de bankierseed een zelfreinigend effect binnen de financiële sector bovenop de preventieve en repressieve aspecten. Deze bankierseed kan met andere woorden een eerste laag van bescherming bieden ten aanzien van een aantal uitdagingen binnen de financiële sector met name onder andere op het gebied van de cyberveiligheid en het respect voor de privacywetgeving. Tot slot merkt de spreker op dat de formulering van de bankierseed niet overdreven ingewikkeld is en gemakkelijk te kopiëren is naar andere landen. De spreker stelt vast dat er reeds een aantal uit- spraken van de Tuchtcommissie in Nederland geleid hebben tot een beroepsverbod voor vergrijpen zoals het raadplegen en delen van gegevens van bankklanten aan derden of het vervalsen van handtekeningen van klanten. Hij vindt het hoogst opmerkelijk dat er überhaupt een Tuchtcommissie moet bestaan om een aantal on- regelmatigheden aan de kaak te stellen. In het Verenigd Koninkrijk heeft het BSB drie doelstel- lingen, met name, het versterken van de standaarden inzake gedrag en competentie binnen de financiële sector, het organiseren van studies en opleidingen met medewerking van actoren afkomstig uit de betrokken sector en het herstellen van het vertrouwen. De spreker herhaalt tot slot dat de aanmoediging tot de creatie van een wettelijke basis voor een bankierseed opgenomen werd in een rapport dat door de High Level Group on the Future of the Belgian Financial Sector in de loop van 2015 werd opgesteld. Hij meent dat de eed zeker geen wondermiddel is waardoor de financi- ele sector van alle kwalen zou verlost worden maar de bankierseed kan evenwel een beschermende laag leg- gen rondom een sector die grote verantwoordelijkheden draagt met systemische gevolgen. De financiële crisis van 2008 heeft aangetoond dat bepaalde personen uit deze sectoren zouden moeten kunnen verwijderd worden en dat personen met kwade bedoelingen door deze bankierseed afgeschrikt kunnen worden maar dat medewerkers werkzaam in de sector een gemeen- schappelijke band krijgen via de bankierseed om de collega’s die overtredingen begaan hierop te wijzen zonder dat er noodzakelijkerwijze tussenkomst nodig is van een hiërarchische overste. De spreker hoopt dat er ook in België, in navolging van het Nederlands voor- beeld, een bankierseed kan ingevoerd worden zonder dat dit veel bijkomende administratieve rompslomp met zich meebrengt voor de betrokken sector. longuement plaidé pour que le serment bancaire soit pris au sérieux. De plus, leur expérience est très posi- tive et le serment bancaire a eu un effet autonettoyant dans le secteur financier, outre ses aspects préventifs et répressifs. En d’autres termes, le serment bancaire peut constituer un premier niveau de protection à l’égard de certains défis dans le secteur financier, en particulier dans le domaine de la cybersécurité et à l’égard du res- pect de la législation sur la protection de la vie privée. Enfin, l’orateur observe que la formulation du serment bancaire n’est pas excessivement compliquée et pour- rait facilement être transposée dans d’autres pays. L’orateur constate que certaines décisions de la com- mission disciplinaire des Pays-Bas ont déjà entraîné des interdictions professionnelles dues à des d’infractions telles que la consultation et le partage de données bancaires avec des tiers ou la falsification de signature de clients. Il juge tout à fait remarquable qu’un comité disciplinaire doive exister pour que certaines irrégulari- tés soient dénoncées. Au Royaume-Uni, le BSB a trois objectifs: renforcer les normes de comportement et de compétence dans le secteur financier, organiser des études et des formations avec la participation d’intervenants issus du secteur concerné et restaurer la confiance. Enfin, l’orateur répète que l’encouragement à créer une base légale pour le serment bancaire a été inscrit dans un rapport rédigé par le Groupe de haut niveau sur l’avenir du secteur financier belge au cours de l’année 2015. Il estime que le serment n’est certainement pas une panacée qui soignera le secteur financier de tous ses maux mais ajoute que ce serment peut fournir une protection à l’égard d’un secteur qui porte des responsabilités majeures qui ont des conséquences systémiques. La crise financière de 2008 a montré que certaines personnes devraient pouvoir être écartées de ce secteur et que les personnes mal intentionnées peuvent être dissuadées par le serment bancaire mais aussi que les employés travaillant dans ce secteur tissent des liens communs, au travers du serment ban- caire, qui les invitent à alerter ceux de leurs collègues qui commettent des infractions sans que cela nécessite obligatoirement l’intervention d’un supérieur hiérar- chique. L’orateur espère qu’il sera également possible d’introduire un serment bancaire en Belgique, comme aux Pays-Bas, sans que cette innovation n’entraîne beaucoup de formalités administratives supplémentaires pour ce secteur. 25 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 b) Uiteenzetting van de heer Albert Verlinden, voorzitter en gedelegeerd bestuurder van BZB- Fedafi n De heer Albert Verlinden, voorzitter en gedelegeerd bestuurder van BZB-Fedafin, wenst vooreerst de orga- nisatie BZB-Fedafin voor te stellen. Deze organisatie is thans de grootste beroepsvereniging voor zelfstandige bemiddelaars in bank- en beleggingsdiensten, verze- keringen en kredieten. BZB-Fedafin heeft meer dan 2 500 leden die 5 000 zelfstandige tussenpersonen vertegenwoordigen, met onder meer 10 000 personeels- leden. Deze leden zijn verspreid tussen de grootbanken, de middelgrote en kleine banken. Een deel van de leden zijn ook onafhankelijke makelaars. BZB-Fedafin verzorgt de individuele en collectieve belangenverdediging van haar leden op federaal en Europees vlak. Bovendien levert BZB-Fedafin juridische ondersteuning aan haar leden en is zij tevens een bron van informatie voor hun leden. Dat is een heel belang- rijke opdracht gezien heel wat zelfstandige financiële bemiddelaars zich thans bewegen in een wereld waar recentelijk heel veel nieuwe regelgeving van kracht is geworden. Tot slot biedt BZB-Fedafin de nodige opleidingen aan hun leden om de nieuwe regelgeving adequaat te kunnen toepassen. Sinds 2010 is er heel wat bijkomende regelgeving op het niveau van de financiële bemiddelaar of tus- senpersoon gecreëerd meer bepaald met betrekking tot de informatieplicht, Mifid II-richtlijn, compliance, etc. De spreker wenst te benadrukken dat de zelfstandige financiële tussenpersonen de financiële crisis niet heb- ben veroorzaakt. De zelfstandige financiële tussenper- sonen hebben in het verleden sporadisch een kleine fout gemaakt en zullen dit wellicht in de toekomst ook doen maar de echte crisis is veroorzaakt op het niveau van het directiecomité in de ivoren toren en niet bij de tus- senpersonen op de werkvloer. Heden ten dage worden de zelfstandige financiële tussenpersonen geconfron- teerd met heel wat goldplating en zware, administratieve overlast waarbij noch de financiële tussenpersoon, noch de consument, het bos nog door de bomen ziet. Inzake het wetsvoorstel wenst de spreker te bena- drukken dat er een groot verschil is tussen de medewer- kers van de bank-, krediet- en verzekeringsinstellingen enerzijds, en de zelfstandige tussenpersonen en hun personeel anderzijds. De zelfstandige tussenpersonen staan voor een langetermijnrelatie met de klant. Bij de zelfstandige financiële tussenpersonen staat de klant effectief centraal. Tijdens de financiële crisis is b) Exposé de M. Albert Verlinden, président et administrateur délégué de BZB-Fedafi n M.  Albert Verlinden, président et administrateur délégué de BZB-Fedafin, entame son exposé en présentant l’organisation BZB-Fedafin. Cette orga- nisation est actuellement la plus grande association professionnelle des intermédiaires indépendants dans le domaine des services bancaires et d’investissement, de l’assurance et du crédit. BZB-Fedafin compte plus de 2 500 membres représentant 5 000 intermédiaires indépendants qui emploient 10 000 personnes. Ces membres sont répartis entre les grandes banques, les banques moyennes et les petites banques. Certains de ses membres sont également des courtiers indépendants. La BZB-Fedafin est responsable de la défense indi- viduelle et collective des intérêts de ses membres aux niveaux fédéral et européen. En outre, BZB-Fedafin fournit un appui juridique à ses membres, pour qui elle constitue également une source d’information. Il s’agit d’une mission très importante dès lors que de nom- breux intermédiaires financiers indépendants travaillent aujourd’hui dans un monde où beaucoup de nouvelles règles sont récemment entrées en vigueur. Enfin, BZB- Fedafin propose les formations nécessaires à leurs membres afin qu’ils puissent appliquer adéquatement la nouvelle réglementation. Depuis 2010, de nombreuses règles supplémentaires ont été créées au niveau de l’intermédiaire financier, no- tamment en ce qui concerne l’obligation d’information, la directive MIFID II, la conformité, etc. L’orateur tient à souligner que les intermédiaires financiers indépendants n’ont pas causé la crise financière. Ils ont sporadique- ment commis quelques petites erreurs dans le passé, et pourraient refaire les mêmes erreurs à l’avenir, mais la véritable crise a été provoquée au niveau des comités de direction, de la tour d’ivoire, et non au niveau des intermédiaires financiers sur le terrain. Aujourd’hui, les intermédiaires financiers indépendants sont confron- tés à une forme de surréglementation et à de lourdes procédures administratives qui ont pour conséquence que ni l’intermédiaire financier ni le consommateur n’y voient plus clair actuellement. En ce qui concerne la proposition de loi, l’orateur tient à souligner qu’il existe une grande différence entre les employés des établissements bancaires, des éta- blissements de crédit et des compagnies d’assurance, d’une part, et les intermédiaires indépendants et leur personnel, d’autre part. Les intermédiaires indépen- dants recherchent une relation à long terme avec le client. Ils mettent l’accent sur le client. Lors de la crise 26 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 trouwens gebleken dat het vertrouwen bij de klant voor de financiële tussenpersonen hoger was dan voor de statutaire kantoren. Meerdere onderzoeken van tijdens en na de financiële crisis staven deze vaststelling. Omwille van deze redenen meent de spreker dat er niet direct een noodzaak is om een bankierseed in te voeren bij de zelfstandige, financiële tussenpersonen. Bovendien wenst de spreker aan te geven dat het voor zijn organisatie onmogelijk is om de bankierseed vanuit de kredietinstellingen op te leggen aan de zelfstandige tussenpersonen. Bovendien verwijst de spreker naar een onderzoek van de gedragseconoom Dan Ariely, een economiepro- fessor verbonden aan het MIT, waarin de onderzoeker erkent dat een gelofte of een eed wel degelijk effect heeft op de wijze waarop de mensen handelen. Het onderzoek wijst er echter ook op dat deze eedafleg- ging een jaarlijks ritueel moet zijn om dat zonder deze herhaling het effect van de eed maar van korte duur is. BZB-Fedafin is bereid om mee te werken aan een deontologische code voor zelfstandige tussenpersonen. Het is echter wel de taak voor de beroepsverenigingen om de organisatie hiervan zelf in handen te nemen en dit op jaarlijkse basis te laten plaatsvinden en te hernieuwen in plaats van een eenmalige eedaflegging. De spreker meent tevens dat ook de verzekeringsmaatschappijen en de kredietinstellingen betrokken moeten worden bij een eventuele bankierseed teneinde een level playing field te creëren tussen de verschillende sectoren. c) Uiteenzetting van de heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfi n, De heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, merkt op dat de bankierseed, zoals deze ontwikkeld is in Nederland, gericht is op het individu en niet op de sector. De spreker heeft trouwens in de afgelopen maanden een bezoek aan de Nederlandse Vereniging van Banken en de Stichting Tuchtrecht Banken gebracht om zich beter te vergewissen over de verschillende aspecten van de bankierseed. De spreker stelt vast dat 80 % van de zaken behandeld voor de Tuchtcommissie gebaseerd zijn op klachten die door de bank zelf zijn aangebracht tegen de desbetreffende medewerker. In 12 gevallen heeft de Tuchtcommissie de beslissing genomen om de betrokken personeelsleden te schorsen. Dit initiatief heeft in hoofdzaak een zelfreinigend effect. Tot slot stelt de spreker vast dat de impact van de bankierseed op het imago van de banksector echter heel beperkt is. De financiële sector heeft de afgelopen 10 jaar heel turbulente tijden achter de rug en heeft in de toekomst nog heel wat turbulente jaren in het vooruitzicht gezien financière, il est d’ailleurs apparu que la confiance des clients était plus élevée à l’égard des intermédiaires fi- nanciers qu’à l’égard des agences statutaires. Plusieurs études menées durant et après la crise financière ont confirmé ce constat. Pour toutes ces raisons, l’orateur estime qu’il n’est pas vraiment nécessaire de prévoir un serment bancaire pour les intermédiaires financiers indépendants. L’orateur tient également à souligner qu’il serait impossible pour son organisation d’imposer le serment bancaire des établissements de crédit aux intermédiaires indépendants. L’orateur évoque en outre une étude de l’économiste spécialiste du comportement Dan Ariely, professeur d’économie au MIT, dans laquelle ce chercheur recon- naît qu’un vœu ou un serment a bien un effet sur la façon dont les gens se comportent. Toutefois, cette étude souligne également que cette prestation de serment doit être un rituel annuel car, sans cette répétition, l’effet du serment n’est que de courte durée. BZB-Fedafin est prête à participer à la rédaction d’un code déontologique pour les intermédiaires indé- pendants. Il incombera toutefois aux associations pro- fessionnelles de se charger de son organisation et de veiller à ce que cette opération ait lieu et soit renouvelée sur une base annuelle plutôt que ponctuelle. L’orateur estime en outre que les compagnies d’assurance et les établissements de crédit devraient également être associés à un éventuel serment bancaire afin de créer des conditions de travail équitables entre les différents secteurs. c) Exposé de M. Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfi n, M. Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, fait observer que le serment bancaire élaboré aux Pays-Bas est axé sur l’individu et non sur le secteur. Ces derniers mois, l’orateur a d’ailleurs rendu visite à l’Union néerlandaise des banques et à la Stichting Tuchtrecht Banken pour mieux comprendre les différents aspects du serment bancaire. L’orateur constate que 80 % des dossiers trai- tés par la commission disciplinaire sont fondés sur des plaintes déposées par la banque elle-même contre les employés incriminés. Dans douze cas, la commission disciplinaire a décidé de suspendre les collaborateurs concernés. Cette initiative a principalement eu pour effet d’assainir le secteur. Enfin, l’orateur constate que les effets du serment bancaire sur l’image du secteur bancaire sont cependant très limités. Ces dix dernières années, le secteur financier a traversé des périodes d’extrême turbulence et c’est loin d’être fini dès lors que la révolution numérique va 27 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 de toekomstige transformatie van het bankwezen door de digitale revolutie. Bovendien kan de sector onmoge- lijk tevreden zijn over het vertrouwen dat zij thans geniet bij het grote publiek. Ondanks de vele inspanningen die de afgelopen jaren geleverd zijn, zowel door de wetge- ver, als door de sector zelf, blijft het vertrouwen in de sector op een bodemkoers. De gekende Edelman Trust Barometer meet elk jaar het vertrouwen van de maat- schappij in bedrijven en sectoren. De financiële sector blijft daarin onderaan bengelen. Zelfs na Dieselgate geniet de automobielsector nog steeds 20  % meer vertrouwen dan de financiële sector. Dit terwijl in weinig sectoren vertrouwen zo belangrijk is. De spreker stelt tot zijn grote teleurstelling vast dat alle inspanningen van de afgelopen jaren niet volstaan om de perceptie van de financiële sector te keren. De Europese en Belgische regelgevers hebben in antwoord op de financiële crisis nochtans – en terecht – een indrukwekkend pakket aan zeer diepgaande hervor- mingen doorgevoerd. Er is onder meer een nieuwe Bankenwet, betere consumentenbescherming (MiFID II), hogere kapitaalvereisten, een beter kader voor ban- kenreddingen, beperkingen op handelsactiviteiten en bonussen, en een moratorium op complexe producten. Toezichthouders beschikken over een arsenaal aan toezichtinstrumenten en sanctiemogelijkheden dat afschrikwekkender is dan ooit te tevoren. Er zijn stren- gere sancties, hogere boetes, toezichthouders mogen inbreuken (en overtreders) met naam en toenaam be- kend te maken (naming and shaming) en kunnen aan mystery shopping doen. Recent voegde de regering nog een klokkenluidersbescherming in bij inbreuken op financiële regels (50 meldingen na 1 jaar volgens het jaarverslag van de FSMA) en striktere fit and proper vereisten, in opvolging van de aanbevelingen van de High Level Expert Group en van de Optima en Panama Commissie, en de class action wetgeving is uitgebreid. Ook financiële instellingen zelf hebben inspannin- gen geleverd om goed gedrag in hun instellingen te stimuleren. Jaarlijks volgen 5 000 bankmedewerkers een verplichte opleiding bankbemiddeling bij Febelfin Academy, waarbij een kwart van de opleiding gewijd is aan compliance en integriteit. Op 5 jaar tijd hebben 120 compliance officers na een streng examen onder FSMA toezicht (slaagkans: 66 %) het statuut van erkend compliance officer gehaald. Zij genieten een beschermd statuut, en kunnen niet ontslagen worden zonder tus- senkomst van de toezichthouder. Alle banken onder- schrijven de gedragscodes van Febelfin, waaronder de transformer l’activité bancaire. Qui plus est, ce secteur ne peut pas se réjouir du niveau de confiance dont il bénéficie aujourd’hui dans le grand public. Malgré les nombreux efforts consentis ces dernières années, tant par le législateur que par le secteur lui- même, la confiance dont il jouit reste à un niveau plancher. Le célèbre baromètre Edelman de la confiance mesure chaque année le niveau de confiance des citoyens vis-à-vis des entreprises et des secteurs. À cet égard, le secteur financier reste à la traîne. Même après le Dieselgate, le secteur automobile bénéficie encore d’un niveau de confiance de 20 % supérieur à celui du secteur financier alors qu’il existe peu de secteurs où la confiance a autant d’importance. À son grand regret, l’orateur constate que tous les efforts déployés ces dernières années n’ont pas suffi pour inverser la perception du secteur financier. En ré- ponse à la crise financière, les autorités réglementaires belges et européennes ont pourtant mis en œuvre – à juste titre – un impressionnant train de réformes très profondes. Citons notamment la nouvelle loi bancaire, la meilleure protection du consommateur (MiFID II), les exigences accrues en matière de fonds propres, un meilleur encadrement des sauvetages bancaires, les limites imposées aux activités commerciales et aux bonus ainsi qu’un moratoire sur les produits complexes. Les autorités de surveillance disposent d’une gamme d’instruments de surveillance et de sanctions plus dis- suasives que jamais auparavant. Il existe des sanctions plus strictes et des amendes plus élevées. Les autorités de surveillance peuvent dénoncer les infractions (et les contrevenants) (naming and shaming) et réaliser des évaluations mystérieuses. Récemment, le gouverne- ment a prévu la protection des dénonciateurs en cas de violation des règles financières (50 signalements après un an selon le rapport annuel de la FSMA) et des exigences plus strictes en matière d’adéquation (fit and proper), conformément aux recommandations du groupe d’experts de haut niveau et des commissions Optima et Panama. De plus, la législation sur les recours collectifs a été étendue. Les institutions financières elles-mêmes ont égale- ment fait des efforts pour promouvoir les bons compor- tements au sein de leurs institutions. Chaque année, 5 000 employés de banque suivent une formation obli- gatoire en médiation bancaire à l’Académie Febelfin, un quart de cette formation étant consacré à la confor- mité et à l’intégrité. En cinq ans, 120 personnes ont obtenu le statut de responsable de la conformité agréé (compliance officer) à l’issue d’un examen rigoureux supervisé par la FSMA (taux de réussite: 66 %). Ces responsables de la conformité ont un statut protégé et ne peuvent pas être licenciés sans l’intervention de 28 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 Gedragscode Goede Bankrelatie. Die stemt trouwens in hoge mate overeen met de gedragsregels van de ban- kierseed. Banken hebben daar bovenop gedetailleerd uitgewerkte gedragscodes, die een stuk verder gaan dan wat de bankierseed voorschrijft. Inbreuken daarop geven wel degelijk aanleiding tot sancties, soms zelfs ontslag. Er zijn banken die over de opgelegde sancties zeer actief communiceren naar hun werknemers, er zijn ook banken die “dilemmadiscussies” houden met hun werknemers over ethische uitdagingen, zoals dat in Nederland gebeurt. Maar de vaststelling blijft dat de financiële sector ondanks al deze maatregelen grote moeite heeft om het vertrouwen van de maatschappij terug te winnen. Febelfin is daar oprecht bekommerd om. Er zijn weinig ondernemingen waarvoor vertrouwen zo belangrijk is als financiële dienstverleners. Klanten hebben heel hoge verwachtingen ten aanzien van banken, en terecht. Febelfin beseft dat de financiële sector daar nog harder moet aan werken, maar ook dat dit een werk van lange adem is. Financiële instellingen zullen slechts het vertrouwen van de samenleving genieten als ze doen wat de sa- menleving van hen verwacht. Febelfin gelooft niet dat er eenvoudige oplossingen bestaan om vertrouwen terug te winnen. De invoering van de bankierseed in Nederland, de debatten binnen de High Level Expert Group en het Permanent Overlegplatform voor de toe- komst van Brussel als financieel centrum hebben veel aandacht genoten binnen Febelfin. Er zijn heel wat benaderingen om integriteit, cultuur en vertrouwen te versterken, maar quick wins liggen hier niet voor het rapen. Alle alternatieven verdienen onderzoek en reflectie. Financiële instellingen zullen slechts het vertrouwen van de samenleving genieten als ze doen wat de samenleving van hen verwacht. Zij mogen zich niet enkel laten leiden door wat moet van de wetgever of de toezichthouder, maar moeten ook en vooral de belangen van de klant en de burger voorop stellen in al hun beslissingen. Een bankierseed en tuchtrecht kan daar mogelijk bij helpen. Wel moet men er zeker van zijn dat men een bankierseed en tuchtrecht niet gaat ervaren als een zoveelste bijkomende sanctie of boxticking oefening. De spreker vraagt zich af of de bankierseed, zoals men die in Nederland kent, niet te zeer focust op het individuele gedrag van bankmedewerkers. Het tuchtrecht kan zeker een instrument zijn om de bank te beschermen tegen extreem wangedrag. Maar deontologie moet er zijn om l’autorité de contrôle. Toutes les banques souscrivent aux codes de conduite de Febelfin, notamment au code “Bonne relation bancaire”, conforme, dans une large mesure, aux règles de conduite du serment bancaire. De plus, les banques disposent de codes de conduite détaillés, qui vont bien au-delà de ce que prévoit le serment bancaire. Les violations de cette réglemen- tation donnent lieu à des sanctions, parfois même au licenciement. Certaines banques communiquent très activement, vis-à-vis de leurs employés, sur les sanc- tions infligées. Certaines banques débattent également des “situations de dilemme” avec leurs employés, au cours de discussions concernant les défis éthiques, comme aux Pays-Bas. Mais il demeure que, malgré toutes ces mesures, le secteur financier peine à regagner la confiance de la société. Febelfin s’en préoccupe vraiment. Il existe peu d’entreprises pour lesquelles la confiance est aussi importante que pour les prestataires de services finan- ciers. Les clients attendent beaucoup des banques, et à juste titre. Febelfin se rend compte que le secteur finan- cier doit y travailler avec encore plus d’acharnement, mais aussi que ce sera un travail de longue haleine. Les établissements financiers ne jouiront de la confiance de la société que s’ils font ce que la société attend d’eux. Febelfin ne croit pas à l’existence de solutions simples permettant de regagner la confiance. L’introduction du serment bancaire aux Pays-Bas, les débats au sein du High Level Expert Group et de la Plate-forme de concertation permanente pour l’avenir de Bruxelles en tant que centre financier ont bénéficié d’une attention soutenue au sein de Febelfin. Il existe de nombreuses approches pour renforcer l’intégrité, la culture et la confiance, mais les solutions rapides ne sont pas légion. Toutes les alternatives méritent d’être étudiées et réfléchies. Les établisse- ments financiers ne bénéficieront de la confiance de la société que s’ils font ce que la société attend d’eux. Ils ne peuvent pas seulement se laisser guider par ce qui est exigé par le législateur ou par les autorités de surveil- lance mais doivent aussi et surtout faire primer l’intérêt du client et du citoyen dans toutes leurs décisions. Le serment bancaire et le droit disciplinaire peuvent être utiles à cet égard. Toutefois, il faut veiller à ce que ce serment et ce droit ne soient pas vécus comme une énième sanction ou formalité supplémentaire. L’orateur se demande si le serment bancaire instauré aux Pays- Bas ne met pas trop l’accent sur le comportement indi- viduel des employés de banque. Le droit disciplinaire peut certainement être un instrument permettant de protéger la banque contre l’inconduite extrême, mais la 29 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 de klant te beschermen, niet de bank. Het valt op dat bijna 4 op 5 zaken die in Nederland tot een veroorde- ling hebben geleid het gevolg waren van klachten van banken zelf, tegen hun eigen medewerkers. De spreker benadrukt dat het belangrijk is om realisti- sche verwachtingen te koesteren over een bankierseed en tuchtrecht. Ook het tuchtrecht zal niet verhinderen dat zaken fout lopen. Dokters, advocaten, architecten zijn aan tuchtrecht onderworpen, maar begaan nog steeds beroepsfouten. Bankiers aan wie Febelfin de casussen uit Nederland voorlegt, geven ook aan dat dergelijk gedrag nu reeds aanleiding zou geven tot sancties, vaak zelfs ontslag, al was het maar uit eigen- belang. Een bankierseed of tuchtrecht hebben zij daar echt niet voor nodig. Febelfin meent dat men ook de vraag moet durven stellen om nog een stap verder te gaan. Er is meer dan bankierseed alleen: in het Verenigd Koninkrijk verricht een onafhankelijk en divers samengesteld expertenpa- nel in de Banking Standards Board erg interessant werk om banken te helpen om goede praktijken op het vlak van cultuur en gedrag in kaart te brengen, zichzelf te vergelijken en te rangschikken met andere instellingen. Onder invloed van onafhankelijke bestuurders en peer pressure gaan banken zich aanpassen aan elkaars beste praktijken. Deze benadering is complementair aan de bankierseed die zich hoofdzakelijk richt op het niveau van het gedrag van de individuele werknemer die niet op directieniveau actief is. De BSB gaat echter veel verder en probeert een ingrijpende cultuuromslag en gedragsverandering binnen de sector teweeg te brengen. Die benadering is eerder gericht op de promotie van goede praktijken en standaarden voor alle aspecten van integriteit en cultuur binnen banken, vertrekt van een concrete meting van het vertrouwen, en verplicht banken om daar rekenschap over af te leggen, aan hun bestuurders, aan peers, aan het expertenpanel. Ook de High Level Expert Group heeft daarvoor gepleit. Mogelijk biedt die benadering meer garanties dat de samenleving erop kan vertrouwen dat banken de hoog- ste standaarden op het vlak van cultuur, deontologie en gedrag nastreven en de klant centraal stellen bij hun dienstverlening. Voor Febelfin is het cruciaal dat het vertrouwen in de sector geleidelijk aan toeneemt. De medewerkers bin- nen de financiële sector vervullen hierbij een bijzonder belangrijke rol en hun medewerking is dan ook nood- zakelijk. De bankmedewerkers hebben de afgelopen déontologie doit être là pour protéger le client et non la banque. Il est frappant de constater que près de 4 cas sur 5 ayant abouti à une condamnation aux Pays-Bas ont découlé de plaintes déposées par des banques elles-mêmes contre leurs propres employés. L’orateur souligne l’importance de nourrir des attentes réalistes à l’égard du serment bancaire et du droit disciplinaire. Le droit disciplinaire n’empêchera pas non plus que des problèmes puissent se poser. Les médecins, les avocats et les architectes sont soumis au droit disciplinaire, ce qui ne les empêche pas d’encore commettre des fautes professionnelles. Les employés de banque auxquels Febelfin a soumis les cas enre- gistrés aux Pays-Bas ont également indiqué que ces comportements donnaient déjà lieu à des sanctions, souvent même à un licenciement, ne serait-ce que dans l’intérêt de la banque. Ils n’ont vraiment pas besoin d’un serment bancaire ou d’une loi disciplinaire à cette fin. Febelfin estime qu’il faut aussi oser s’interroger sur l’opportunité d’aller plus loin. Le serment bancaire n’est pas la seule solution: au Royaume-Uni, un panel d’ex- perts indépendant et diversifié du Banking Standards Board a réalisé un travail très intéressant pour aider les banques à identifier les bonnes pratiques en matière de culture et de comportement, à se comparer avec d’autres établissements et à se classer par rapport à eux. Les banques s’adaptent à leurs bonnes pratiques mutuelles sous l’influence d’administrateurs indépen- dants et de la pression entre pairs. Cette approche complète le serment bancaire, qui se concentre princi- palement sur le comportement individuel des travailleurs qui n’opèrent pas au niveau de la direction. Cependant, le BSB va beaucoup plus loin et tente d’induire une mutation culturelle radicale et un changement de com- portement au sein du secteur. Cette approche vise plutôt à promouvoir les bonnes pratiques et les normes pour tous les aspects de l’inté- grité et de la culture au sein des banques. Elle se fonde sur une mesure concrète de la confiance et oblige les banques à en rendre compte à leurs administrateurs, à leurs pairs et au panel d’experts. Le groupe d’experts de haut niveau a également plaidé pour cette approche, qui peut offrir à la société de meilleures garanties que les banques poursuivront les normes les plus élevées en matière de culture, de conduite et de comportement éthique et qu’elles placeront le client au cœur de leurs services. Pour Febelfin, il est crucial que la confiance dans le secteur augmente progressivement. Les collaborateurs du secteur financier jouent un rôle particulièrement important à cet égard, et leur coopération est dès lors nécessaire. Ces dix dernières années, les collaborateurs 30 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 10 jaar vaak spitsroeden moeten lopen in een zwaar gehavende sector. Vandaar dat het voor Febelfin be- langrijk is dat elke maatregel die erop gericht is om het vertrouwen van de publieke opinie te herstellen in de financiële sector inclusief is waarbij er tevens een positief effect is voor de medewerkers van de financiële sector. De verhoopte gedrags- en cultuurwijziging bin- nen de financiële sector zal door deze medewerkers gerealiseerd worden en niet door wetten of instellingen. Febelfin probeert daarom zoveel mogelijk de bankme- dewerkers te betrekken bij de initiatieven die zij als sectororganisatie ter zake neemt. In de schoot van Febelfin is een taskforce opgericht in de nasleep van het rapport van de High Level Expert Group met het doel om het vertrouwen in de financiële sector te versterken. Deze taskforce heeft sinds kort een eerste intern rapport opgemaakt met tot doel om tegen eind 2018 met finale conclusies en voorstellen te komen vanuit de financiële sector zelf. De spreker merkt op dat de indieners van het wetsvoorstel zelf aangeven dat zij een wettelijke kader willen aanbieden maar dat het aan de financiële sector zelf toekomt om de concrete invulling hiervan te bepalen. Febelfin deelt deze verwachting en deelt mee dat zij ingaat op deze uitnodiging met concrete voorstellen aan het eind van 2018. Tot slot herhaalt de spreker dat de input vanuit de financiële sector een conditio sine qua non is voor de praktische uitwerking van dit wetgevend initiatief. II. — VRAGEN VAN DE LEDEN De heer Luk Van Biesen (Open Vld) merkt op dat er eensgezindheid bestaat over het principe dat schuil- gaat achter het wetsvoorstel. Hij wijst hiervoor naar de aanbevelingen van de parlementaire onderzoekscom- missie belast met het onderzoek over de oorzaken van het faillissement van Optimabank en de eventu- ele belangenvermenging tussen de Optima Groep en haar componenten enerzijds en openbare besturen anderzijds (DOC 54 1938/007), en de bijzondere com- missie internationale fiscale fraude / Panama Papers (DOC 54 2749/001). Op basis van de tussenkomsten van de uitgenodigde sprekers meent de spreker dat de 12 uitgesproken be- roepsverboden in Nederland in België via de bestaande en geijkte procedures zouden behandeld zijn. Het grote verschil bestaat erin dat dergelijke tussenkomsten in Nederland gebeuren door middel van een derde, onaf- hankelijke partij of instelling, terwijl dit in België intern binnen dezelfde organisatie wordt aangekaart. De meerwaarde van de bankierseed ligt vervat in het feit dat de consument bij een derde partij klacht kan indienen, bancaires ont souvent été montrés du doigt dans un sec- teur très malmené. C’est pourquoi il est important pour Febelfin que toute mesure visant à restaurer la confiance du public dans le secteur financier soit inclusive et ait un effet positif pour les employés du secteur financier. Le changement de comportement et de culture attendu dans le secteur financier sera concrétisé par le person- nel et non par des lois ou des institutions. C’est pourquoi Febelfin s’efforce d’associer autant que possible les employés de banque aux initiatives qu’elle prend en tant qu’organisation sectorielle à cet égard. Au sein de Febelfin, un groupe de travail a été créé dans le prolongement de la publication du rapport du groupe d’experts de haut niveau dans le but de renforcer la confiance dans le secteur financier. Ce groupe de travail a récemment rédigé un premier rapport interne dans le but de présenter, d’ici la fin 2018, les conclusions et les propositions finales du secteur financier lui-même. L’orateur fait observer que les auteurs de la proposition de loi indiquent eux-mêmes qu’ils souhaitent offrir un cadre juridique mais que c’est au secteur financier lui- même qu’il appartient d’en définir la teneur. Febelfin est du même avis et indique qu’elle accepte cette invitation et présentera des propositions concrètes d’ici fin 2018. Enfin, l’orateur rappelle que la contribution du secteur financier est une condition sine qua non pour l’élabo- ration pratique de cette initiative législative. II. — QUESTIONS DES MEMBRES M. Luk Van Biesen (Open Vld) fait observer que le principe qui sous-tend la proposition de loi à l’examen fait l’unanimité. Il renvoie à cet égard aux recomman- dations de la commission d’enquête parlementaire chargée d’examiner les causes de la faillite de la banque Optima et l’éventuelle confusion d’intérêts entre le Groupe Optima et ses composantes, d’une part, et des administrations publiques, d’autre part (DOC 54 1938/007), et de la commission spéciale sur la fraude fiscale internationale et les Panama Papers (DOC 54 2749/001). Compte tenu des interventions des orateurs invités, le membre estime que les douze interdictions pro- fessionnelles prononcées aux Pays-Bas auraient été traitées selon les procédures existantes et consacrées en Belgique. La principale différence est que ces inter- ventions sont effectuées par une partie ou une insti- tution tierce indépendante aux Pays-Bas alors qu’en Belgique, cette question est soulevée en interne au sein de la même organisation. La valeur ajoutée du serment bancaire réside dans le fait que le consommateur peut 31 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 met name de Tuchtcommissie, die op haar beurt een onderzoek kan instellen binnen de desbetreffende bank. De spreker verwijst naar de opmerking van de heer Verlinden die stelt dat de bankierseed hoofdzakelijk het lagere en middenkader van de financiële sector treft. De spreker begrijpt de meerwaarde van de bankierseed maar wijst erop dat de cultuuromslag in de financiële sector vooral geviseerd wordt binnen de toplaag van deze sector. Omwille van deze reden is de spreker verheugd met het initiatief dat thans in het Verenigd Koninkrijk werd ontwikkeld, met name de BSB. Een combinatie van de bankierseed enerzijds, en een orgaan zoals de BSB anderzijds, lijkt een goede formule te zijn om binnen deze commissie op door te werken. Tot slot merkt de spreker op dat het wetsvoorstel in hoofdzaak een wettelijk kader schept en dat er nog zeer veel praktische regels en structuren moeten uitgewerkt worden. Op basis van de uiteenzettingen tijdens deze vergadering heeft hij reeds heel wat extra informatie gekregen om het voorliggend wetsvoorstel verder uit te werken waarbij er een verdieping kan plaatsvinden gericht om het zelfreinigend vermogen van de financiële sector, ongeacht het bestuursniveau, te versterken. Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) stemt in met de vaststelling van de heer Verlinden met betrekking tot de alsmaar toenemende administratieve rompslomp in de nasleep van de financiële crisis die de zelfstandige financiële tussenpersonen niet veroorzaakt hebben. De spreekster merkt trouwens op dat eenzelfde geluid te horen is bij de kleine banken. Zij vraagt zich evenwel af in welke mate de invoering van een bankierseed voor de zelfstandige financiële tussenpersonen een boven- matige administratieve last zou betekenen ten opzichte van de reeds bestaande administratieve verplichtingen. Bovendien erkent de spreekster dat de financi- ele zelfstandige tussenpersonen nog veel meer en op rechtstreekse wijze met de extra administratieve lasten geconfronteerd worden dan hun collega’s kan- toorbedienden die door hun inbedding binnen de grote bankstructuren meer afgeschermd worden van de vele administratieve verplichtingen. BZB-Fedafin geeft eigen- lijk aan dat haar leden reeds in de feiten vanuit de basis- filosofie van een zelfstandige financiële tussenpersoon de verplichtingen die voortvloeien uit een bankierseed toepassen. De spreekster vindt het echter vreemd dat bankierseed als overbodig of als een bijkomende last wordt beschouwd. Wat is met andere woorden de visie van BZB-Fedafin op de veruitwendiging van een bestaande praktijk? Welke bijkomende administratieve déposer une plainte auprès d’un tiers, de la Commission disciplinaire, qui peut à son tour mener une enquête au sein de la banque concernée. L’intervenant renvoie à l’observation de M. Verlinden selon laquelle le serment bancaire concerne principale- ment le cadre des fonctions inférieures et intermédiaires du secteur financier. Il comprend la valeur ajoutée du serment bancaire mais souligne que la mutation cultu- relle visée dans le secteur financier concerne principale- ment le niveau supérieur de ce secteur. C’est pourquoi il se félicite de l’initiative actuellement élaborée par le BSB au Royaume-Uni. Allier le serment bancaire, d’une part, et un organisme comme le BSB, d’autre part, semble constituer une bonne base de travail à approfondir au sein de cette commission. Enfin, le membre observe que la proposition de loi à l’examen crée essentiellement un cadre juridique et qu’un grand nombre de règles et de structures pratiques devront encore être élaborées. Au cours des exposés présentés lors de cette réunion, il a cependant déjà obtenu de nombreuses informations supplémentaires qui permettront d’affiner la proposition à l’examen, laquelle pourrait être approfondie en vue de renforcer la capacité d’auto-assainissement du secteur financier indépendamment du niveau des fonctions concernées. Mme  Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) partage le constat de M.  Verlinden concernant la bureaucratie croissante induite par la crise financière, crise que les intermédiaires financiers indépendants n’ont pas pro- voquée. La membre observe d’ailleurs que les petites banques ne disent pas autre chose. Elle se demande toutefois dans quelle mesure l’introduction d’un serment bancaire imposerait une charge administrative exces- sive aux intermédiaires financiers indépendants par rapport aux obligations administratives déjà en place. En outre, l’intervenante reconnaît que les intermé- diaires financiers indépendants sont confrontés direc- tement et bien davantage au problème de la charge administrative supplémentaire que leurs collègues employés de bureau qui, dès lors qu’ils sont intégrés dans les grandes structures bancaires, sont plus à l’abri des nombreuses obligations administratives. BZB- Fedafin indique, au fond, que ses membres appliquent déjà, en fait, les obligations découlant du serment bancaire selon la philosophie de base d’un intermé- diaire financier indépendant. L’intervenante s’étonne cependant que le serment bancaire soit jugé superflu ou considéré comme une charge supplémentaire. Quel est, en d’autres termes, le point de vue de BZB-Fedafin sur la manière dont une pratique existante est organisée? 32 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 rompslomp zal een bankierseed überhaupt met zich meebrengen? Inzake compliance en de toepassing van de fit and proper-regels, wil de spreekster graag van de panel- leden vernemen of de invoering van een bankierseed een meerwaarde kan betekenen en een gedragscultuur kan scheppen waarbinnen individuele bankmedewer- kers actief de professionele integriteit van hun oversten durven in vraag stellen indien zij wangedrag vertonen. Met betrekking tot de BSB zoals die ontwikkeld is in het Verenigd Koninkrijk, vraagt de spreekster zich af of hier geen sprake kan zijn van een en-enverhaal waarbij de implementatie van de bankierseed en de creatie van een soortgelijk orgaan zoals de BSB elkaar versterken in plaats van elkaar uit te sluiten. Tot slot wil de spreekster de visie van de panelleden over de mogelijke versterking van het zelfreinigende karakter van de bankensector door de invoering van de bankierseed. De spreekster verwijst hierbij naar het feit dat 80 % van de klachten die in Nederland behandeld worden niet door de klanten maar wél door de banken worden aangebracht bij de tuchtcommissie. De heer Johan Klaps (N-VA) merkt op dat jaarlijks enkele bankagenten hun mandaat wordt ontnomen door de bank waarvoor zij werken. Deze maatregel kan door de bank getroffen worden omwille van twee redenen, met name, dat de desbetreffende bankagent niet voldoet aan de commerciële vereisten verbonden aan de functie van bankagent of omdat de desbetreffende bankagent buiten de lijntjes heeft gekleurd. Zijn er heden ten dage cijfers beschikbaar over de frequentie van deze stop- zettingen van de samenwerking? In principe kunnen de betrokken bankagenten niet meer voor een andere bank aan de slag gaan. De heer Georges Gilkinet (Ecolo-Groen) drukt de hoop uit de er een ruime politieke consensus kan ontstaan ter ondersteuning van dit wetsvoorstel dat de uitloper is van een aanbeveling die reeds in de Optima- en Panamacommissie werd aangenomen. De spreker stelt vast dat de vertegenwoordiger van de zelfstandige financiële tussenpersonen niet bijster warmloopt voor de invoering van een bankierseed maar hij hoopt dat het standpunt nog zal bijgesteld worden. Kan de invoering van een bankierseed die zich richt op het geheel van de schakels binnen het bestel van de bankwereld niet de noodzakelijke verhoging van het vertrouwen van de burger teweegbrengen? De spreker beseft dat de oorzaak van de financiële crisis zich veeleer situeert in de bestuurskamers van de Quel fardeau administratif supplémentaire le serment bancaire entraînera-t-il véritablement? S’agissant de la compliance et des règles de fit and proper, l’intervenante demande aux membres du panel si l’instauration d’un serment bancaire peut représenter une plus-value et créer une culture comportementale dans laquelle les collaborateurs bancaires individuels osent activement mettre en cause l’intégrité profession- nelle de leur hiérarchie si celle-ci présente un compor- tement inapproprié. S’agissant de la BSB telle qu’elle est mise en place au Royaume-Uni, l’intervenante se demande si l’on ne peut envisager simultanément l’instauration du secret bancaire et la création d’un organe similaire à la BSB, lesquels se renforcent plutôt qu’ils s’excluent. Enfin, l’intervenante demande aux membres du panel ce qu’ils pensent de l’éventuel renforcement du caractère “autonettoyant” du secteur bancaire grâce à l’instauration du serment bancaire. La membre renvoie à cet égard au fait que 80 % des plaintes traitées aux Pays-Bas sont déposées devant la commission discipli- naire non par les clients mais par les banques. M. Johan Klaps (N-VA) observe que, chaque année, plusieurs employés de banque sont privés de leurs man- dats par les banques qui les emploient. Cette mesure peut être prise par la banque pour deux raisons: parce que l’employé de banque visé ne satisfait pas aux exi- gences commerciales de la fonction d’agent bancaire ou parce que l’agent en question a pris certaines libertés. Dispose-t-on actuellement de chiffres sur la fréquence de ces arrêts de coopération? En principe, les employés de banque concernés ne peuvent plus travailler pour une autre banque. M. Georges Gilkinet (Ecolo-Groen) exprime l’espoir qu’un large consensus politique puisse être atteint en faveur de cette proposition de loi, proposition qui traduit une recommandation déjà adoptée par les commis- sions Optima et Panama. L’intervenant constate que le représentant des intermédiaires financiers indépendants n’était pas particulièrement enthousiaste à l’idée d’intro- duire un serment bancaire mais espère qu’il pourra changer d’avis. L’introduction d’un serment bancaire visant tous les maillons du système bancaire ne pour- rait-elle pas améliorer, comme il se doit, le niveau de confiance des citoyens dans ce secteur? L’intervenant est conscient que la cause de la crise financière réside plutôt dans les salles des conseils 33 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 grote banken maar hij meent dat een responsabilisering door middel van de bankierseed van alle bankmede- werkers het noodzakelijke zelfreinigende effect zal veroorzaken waardoor bankmedewerkers zich gerug- gesteund zullen voelen om twijfelachtige beslissingen van het management in vraag te stellen. Hierdoor zal er een veel adequatere en meer voorzichtige beleidscul- tuur ontstaan binnen de banksector. Thans zijn er heel wat banken actief in België die afhangen van een Nederlandse moedergroep zoals bij- voorbeeld ING. Hij vraagt zich af of men binnen Febelfin weet heeft van extra moeilijkheden sinds de invoering van de bankierseed in Nederland. Hebben Belgische werknemers die werken voor een Nederlandse moeder- bank reeds de eed moeten afleggen? Hoe werd deze eedaflegging onthaald? Heeft deze eedaflegging voor overdreven administratieve overlast gezorgd en een hinderpaal gevormd voor het dagelijkse functioneren binnen de bankinstelling? De heer Benoît Dispa (cdH) merkt op dat er mis- schien geen unanimiteit bestaat tussen de verschillende sprekers over de verschillende aspecten van het voorlig- gend wetsvoorstel maar hij stelt evenwel een hele sterke bewustwording vast in hoofde van de mensen actief in de bankwereld ten aanzien van het nijpende tekort aan vertrouwen van de burger in de financiële sector. De nota van Febelfin is op dit gebied uitermate interessant aangezien deze nota op geen enkele manier de huidige pijnpunten probeert te verbergen en bijkomende voor- stellen formuleert om het vertrouwen in de banksector opnieuw te herstellen. De spreker meent dat de bankierseed één van de vele elementen is die kan bijdragen tot een betere bancaire wereld die het vertrouwen van de burgers kan heroveren. Hij meent dat de eed een nuttig instrument kan zijn maar het is geen mirakeloplossing as such. Het is niet aan de politici om eenzijdig nieuwe initia- tieven op te leggen. Hij pleit ervoor om in de nabije toekomst op regelmatige basis af te stemmen met de vertegenwoordigers van de bankwereld om de interne reflectieoefening die thans plaatsvindt in de taskforce van Febelfin mee op te volgen. Tot slot hoopt de spreker dat er op basis van de ver- schillende ideeën die tijdens de bespreking aan bod kwamen een veel breder wetgevend initiatief kan geno- men worden dan louter de invoering van de bankierseed. Het is hierbij belangrijk dat het betrokken bankpersoneel niet het gevoel krijgt om voor de zoveelste keer gepest te worden met allerhande administratieve formaliteiten maar net wel vanuit haar vrije wil streeft naar een voor- beeldige gedragsstandaard. Hij kijkt alvast uit naar een d’administration des grandes banques mais estime que la responsabilisation de tous les employés de banque au travers du serment bancaire aura l’effet d’assainis- sement nécessaire et aura pour conséquence que les employés de banque se sentiront soutenus dans la remise en question des décisions discutables du mana- gement. Cela créera une culture politique beaucoup plus adéquate et plus prudente au sein du secteur bancaire. Il existe aujourd’hui en Belgique de nombreuses banques qui dépendent d’un groupe néerlandais comme ING, par exemple. L’intervenant se demande si Febelfin a connaissance de difficultés supplémentaires survenues depuis l’introduction du serment bancaire aux Pays-Bas. Les employés belges qui travaillent pour une maison mère néerlandaise ont-ils déjà dû prêter le serment bancaire? Comment cette prestation de serment a-t-elle été reçue? A-t-elle causé des désagré- ments administratifs excessifs et entravé le fonctionne- ment quotidien de l’institution bancaire? M. Benoît Dispa (cdH) fait observer que les diffé- rents intervenants ne sont peut-être pas unanimes à propos des différents aspects de la proposition de loi à l’examen mais constate cependant une très forte prise de conscience de la part des acteurs du monde bancaire à l’égard d’un manque de confiance aigu de la part du public dans le secteur financier. La note de Febelfin est extrêmement intéressante à cet égard car elle ne cherche aucunement à dissimuler les difficultés actuelles et formule de nouvelles propositions pour rétablir la confiance dans le secteur bancaire. L’intervenant estime que le serment bancaire est l’un des nombreux éléments qui peuvent contribuer à l’amélioration du secteur bancaire, secteur qui pourrait ainsi regagner la confiance des citoyens. Il estime que ce serment peut être un instrument utile mais que ce n’est pas une panacée. Il n’appartient pas aux respon- sables politiques d’imposer unilatéralement de nou- velles initiatives. Il recommande que, dans un proche avenir, des réunions régulières soient organisées avec des représentants du monde bancaire pour assurer le suivi de l’exercice de réflexion interne actuellement en cours au sein du groupe de travail de Febelfin. Enfin, l’intervenant espère que, partant des diffé- rentes idées exprimées au cours de la discussion, une initiative législative beaucoup plus large que la simple introduction du serment bancaire pourra être prise. Il est important, à cet égard, que les employés de banque concernés ne se sentent pas assaillis pour la énième fois par toutes sortes de formalités administratives mais qu’ils s’efforcent, au contraire, d’adopter une norme de conduite exemplaire de leur propre initiative. Il attend 34 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 nieuwe gedachtewisseling van zodra er nieuwe voorstel- len zullen geformuleerd worden vanuit de taskforce. De heer Roel Deseyn (CD&V) stelt vast dat er geen grote tegenstand is jegens het idee van een bankierseed waarbij sommige sprekers pleiten om het in te bedden in een resem begeleidende maatregelen. De spreker stipt wel het pijnpunt aan van het gebrek en/of afwezigheid van persoonlijke aansprakelijkheid van de leden van de verschillende directiecomités van de banken tijdens en na de financiële crisis. De bankierseed lijkt onvoldoende antwoord te kunnen bieden aan de noodzaak om bij het falen van een bank de leidinggevenden aansprakelijk te kunnen stellen voor eventuele beleidsfouten. Daarnaast wijst de spreker op het opvallende gebrek aan fundamentele kennis over de verschillende speci- fieke beleggingsproducten binnen de directiecomités van de banken waardoor er in het verleden niet steeds een adequate inschatting van de risico’s kon gemaakt worden. Ook op dit punt schiet de loutere invoering van een bankierseed tekort. Het vertrouwen in de financiële en bancaire sector zal slechts toenemen wanneer de publieke opinie overtuigd is van de deskundigheid van de leidinggevenden en hun directiecomités die aan het roer van de verschillende banken staan. De spreker pleit ervoor om de invoering van een bankierseed uit te breiden naar de verzekeringssector omdat er ook via dat kanaal gelijkaardige beleggingspro- ducten aangeboden worden binnen een vergelijkbare vertrouwensrelatie met de klant. De spreker merkt op dat er vraagtekens geplaatst worden bij de impact van een dergelijke bankierseed op het imago van de financiële sector. Hij wijst erop dat de ervaringen in Nederland toch wijzen op een mentaliteits- en gedragsverandering in positieve zin. Bovendien is de bankierseed een tastbare maatregel die bovenop haar symbolische waarde een rol van betekenis kan spelen in het herstel van het vertrouwen in de bancaire wereld. Tot slot ondersteunt de spreker het idee om het Engelse model van de BSB verder te verkennen en toe te passen binnen de huidige structuur van de Belgische financiële sector. avec intérêt l’organisation d’un nouvel échange de vues dès que de nouvelles propositions auront été formulées par le groupe de travail. M. Roel Deseyn (CD&V) constate qu’il n’existe pas de forte opposition à l’idée d’un serment bancaire, étant entendu que certains orateurs préconisent de l’inté- grer dans une série de mesures d’accompagnement. L’intervenant pointe toutefois le problème du manque et/ou de l’absence de responsabilité personnelle des membres des différents comités de direction des banques pendant et après la crise financière. Le serment bancaire ne semble pas susceptible d’offrir une réponse suffisante à la nécessité de pouvoir rendre les dirigeants responsables d’éventuelles erreurs de stratégie en cas de défaillance d’une banque. En outre, l’intervenant souligne le manque frappant de connaissances fondamentales concernant les diffé- rents produits d’investissement spécifiques au sein des comités de direction, si bien que les risques n’ont pas toujours pu être correctement évalués dans le passé. Sur ce point également, l’introduction pure et simple d’un serment bancaire est insuffisante. La confiance dans le secteur bancaire et financier ne se renforcera que si l’opinion publique est convaincue de l’expertise des dirigeants et des comités de direction aux com- mandes des banques. L’intervenant recommande d’étendre l’introduction d’un serment bancaire au secteur des assurances, étant donné que des produits d’investissement similaires sont également proposés, par le biais de ce canal, dans le cadre d’une relation de confiance comparable avec le client. L’intervenant fait observer que l’on peut s’interroger sur l’impact de ce serment bancaire sur l’image du sec- teur financier. Il souligne que les expériences menées aux Pays-Bas indiquent toutefois un changement positif de mentalité et de comportement. En outre, le serment bancaire est une mesure tangible qui, en plus de sa valeur symbolique, peut jouer un rôle significatif dans le rétablissement de la confiance dans le monde bancaire. Enfin, l’intervenant soutient l’idée d’examiner plus avant le modèle anglais du BSB et de l’appliquer au sein de la structure actuelle du secteur financier belge. 35 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 III. — ANTWOORDEN EN REPLIEKEN De heer Albert Verlinden, voorzitter en gedelegeerd bestuurder van BZB-Fedafin, wenst vooreerst te be- nadrukken dat BZB-Fedafin niet tegen het idee van de invoering van een bankierseed gekant is. Hij merkt echter wel op dat het belangrijk is om een aantal ele- menten te nuanceren. De ervaring van de bankierseed is tot op heden bijzonder positief, getuige hiervan de verklaringen van de Nederlandse sprekers, maar deze bankierseed is nog maar drie jaar geleden ingevoerd. Dit is vrij recent en waarschijnlijk is het nog te vroeg om daarover definitieve conclusies te trekken. Gedragseconomen hebben gedurende jaren onder- zoeken gedaan en zij menen dat de effecten van der- gelijke maatregelen veel minder sterk zijn dan datgene wat de spreker zopas heeft vernomen. De tuchtzaken die door de Nederlandse spreker zijn aangehaald zoals het onrechtmatig bekijken van klantgegevens luidt de onmiddellijke stopzetting van de activiteit in voor een zelfstandige bankier. De zelfstandige financiële tus- senpersonen zijn sowieso onderworpen aan een aantal gedragsregels vanuit de bank of verzekeringsmaat- schappij waarvoor zij werken. Vandaar dat de spreker enig voorbehoud aan de dag legt jegens voorstellen zoals de invoering van een bankierseed. De spreker stipt echter wel aan dat BZB-Fedafin be- reid is om mee te werken aan dergelijke initiatieven maar dan wel vanuit de eigen inzichten. De spreker meent dat dergelijke maatregelen niet van buitenaf moeten opgelegd worden maar door de leden van de organi- satie zelf moeten gedragen worden. Het is dan ook de verantwoordelijkheid van de beroepsverenigingen om dergelijke initiatieven te organiseren en te realiseren. Met betrekking tot de vraag over de aantallen zelf- standige bankagenten wiens mandaat ontnomen wordt, merkt de spreker op dat in sommige gevallen er vanuit de bank sancties worden genomen tegen de betrok- ken bankagent. De spreker beschikt niet over concrete cijfers maar merkt op dat het om een relatief bepekt aantal gevallen gaat. Het aantal stopzettingen omwille van dringende redenen zijn zeer beperkt en worden vaak niet gecommuniceerd aan de beroepsvereniging omdat er bij dringende redenen geen discussie is over de beroepsfout van de zelfstandige bankagent die geleid heeft tot de stopzetting van de samenwerking met de betrokken bank- of kredietinstelling. Het scepticisme van de spreker ten aanzien van de bankierseed situeert zich vooral op de eenzijdige dimensie van de eed die zich louter richt op de indivi- duele bankmedewerker. De spreker meent dat er een III. — RÉPONSES ET RÉPLIQUES M. Albert Verlinden, président et administrateur délé- gué de BZB-Fedafin, tient à souligner avant d’aller plus loin que BZB-Fedafin n’est pas opposé à l’idée d’intro- duire un serment bancaire. Il observe cependant qu’il importe de nuancer certains éléments. L’expérience acquise jusqu’à présent à l’égard du serment bancaire a été très positive, selon ce qu’indiquent les déclara- tions des orateurs néerlandais, mais ce serment n’a été introduit qu’il y a trois ans. C’est assez récent et il est probablement encore trop tôt pour tirer des conclusions définitives à ce sujet. Les économistes du comportement ont mené des recherches durant de nombreuses années et estiment que les effets de ces mesures sont beaucoup moins puissants que ce que le conférencier vient d’entendre. Les affaires disciplinaires citées par l’orateur néerlan- dais, par exemple la consultation irrégulière de données de clients, entraînent la cessation immédiate des acti- vités d’un banquier indépendant. Les intermédiaires financiers indépendants sont de toute façon soumis à des règles de conduite établies par la banque ou la compagnie d’assurance pour laquelle ils travaillent. C’est pourquoi l’orateur émet des réserves à propos des propositions telles que celle visant l’introduction d’un serment bancaire. L’orateur souligne cependant que BZB-Fedafin est prêt à coopérer avec ces initiatives mais sur la base de ses propres analyses. L’orateur est d’avis que ces mesures ne devraient pas être imposées de l’extérieur mais qu’elles devraient être soutenues par les membres de l’organisation eux-mêmes. Il incombe dès lors aux associations professionnelles d’organiser et de mettre en œuvre de telles initiatives. En ce qui concerne le nombre d’agents bancaires indépendants dont le mandat a été retiré, l’orateur observe que, dans certains cas, des sanctions sont prises par la banque à l’encontre de l’agent bancaire concerné. L’orateur ne dispose pas de chiffres précis mais note que le nombre de cas est relativement peu élevé. Le nombre de fermetures dues à des motifs impérieux est très limité. Souvent, ces dossiers ne sont pas communiqués à l’association professionnelle, parce que les motifs impérieux ne donnent pas matière à dis- cussion sur la faute professionnelle de l’agent bancaire indépendant qui a entraîné l’arrêt de sa collaboration avec la banque ou l’établissement de crédit concerné. Si l’orateur se montre sceptique à l’égard du serment bancaire, c’est principalement en raison de la dimension unilatérale de ce serment, qui concerne uniquement le collaborateur bancaire à titre individuel. L’orateur estime 36 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 gedragsverandering moet plaatsvinden bij elke mede- werker van de bank maar vooral op het niveau van de directies. De financiële tussenpersonen worden thans gestuurd door directies, met name regiomanagers, of door haar principaal. De spreker stipt hierbij aan dat het net de zelfstandigheid van de financiële tussen- persoon ervoor zorgt dat niet altijd enkel en alleen de strategie van de bank wordt gevolgd maar dat er ook in eerste instantie wordt gekeken naar het belang van de cliënt. De spreker spreekt zich dan ook uit tegen een bankierseed die zich louter richt op individuele bankmedewerkers. Een bankierseed moet er komen op basis van een voorbereidende samenwerking tussen de beroepsverenigingen waarbij alle segmenten van de bank betrokken worden. Tot slot meent de spreker dat de invoering van een bankierseed geen overdreven administratieve last zal creëren. Hij herhaalt echter wel dat het idee van een bankierseed moet gedragen worden door de betrokken beroepsverenigingen en hun leden. De heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, haakt in op de vraag over de Nederlandse grootbank ING die haar Belgische bankmedewerkers die actief zijn in Nederland ook verplicht om de eed af te leggen. De spreker merkt op dat deze verplichting niet tot noemens- waardige discussies binnen Febelfin aanleiding heeft gegeven. De CEO van ING België, met name Erik Van Den Eynden, is onder andere één van de Belgische ING-medewerkers die deze eed heeft moeten afleggen. Hij heeft binnen de organen van Febelfin meer toelich- ting verschaft zowel over de mogelijke vraagtekens die men bij een bankierseed kan plaatsen alsook over de toegevoegde waarde. Daarnaast merkt de spreker op dat de professionele, persoonlijke en strafrechtelijke aansprakelijkheid van bankmedewerkers opgenomen is in de fit and proper- regelgeving. De spreker wijst erop dat de persoonlijke aansprakelijkheid aan de hand van de nieuwe wetgeving zeer ver gaat met bijvoorbeeld boetes die kunnen oplo- pen tot 5 miljoen euro. Tot slot benadrukt de spreker dat de bankensector er anno 2018, door de invoering van veel striktere regelgeving, helemaal anders voorstaat dan tijdens de financiële crisis van 2008. Met betrekking tot het idee om ook de verzekerings- sector te betrekken bij de invoering van een bankiers- eed, meent de spreker dat het meer opportuun is om een initiatief te nemen met de volledige financiële sector dan met een deel van de financiële sector. Inzake de meer- waarde van de bankierseed, verwijst de spreker naar een verandering in het gedrag van individuele bank- medewerkers maar ook naar een betere perceptie van qu’un changement de comportement doit intervenir au niveau de chaque collaborateur bancaire, mais aussi au niveau des directions. Les intermédiaires financiers sont actuellement supervisés par des directions, à savoir des managers régionaux, ou par leurs supérieurs hiérarchiques. À cet égard, l’orateur précise que c’est précisément l’indépendance de l’intermédiaire financier qui lui permet de ne pas toujours suivre exclusivement la stratégie de la banque, mais de prendre d’abord éga- lement en compte l’intérêt du client. L’orateur s’oppose dès lors à l’instauration d’un serment bancaire qui concernerait uniquement les collaborateurs bancaires à titre individuel. Le serment bancaire doit être élaboré dans le cadre d’une concertation préparatoire entre les associations professionnelles impliquant tous les segments de la banque. Enfin, l’orateur estime que l’introduction d’un ser- ment bancaire n’imposera pas de charge administrative excessive. Il répète toutefois que l’idée d’un serment bancaire doit être soutenue par les associations profes- sionnelles concernées et par leurs membres. M. Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, enchaîne sur la question concernant la grande banque néerlandaise ING, qui oblige également ses collaborateurs belges offi- ciant aux Pays-Bas à prêter serment. L’orateur souligne que cette obligation n’a pas suscité de débats majeurs au sein de Febelfin. Le CEO d’ING Belgique, à savoir M. Erik Van Den Eynden, fait partie des collaborateurs belges d’ING qui ont dû prêter ce serment. Il a fourni des précisions, au sein des organes de Febelfin, tant sur les interrogations que soulève le serment bancaire que sur sa valeur ajoutée. En outre, l’orateur fait observer que la responsabilité personnelle, professionnelle et pénale des employés de banque est inscrite dans la réglementation dite fit and proper. L’orateur indique que la nouvelle législation prévoit une responsabilité très étendue, donnant par exemple lieu à des amendes pouvant atteindre 5 millions d’euros. Enfin, l’orateur souligne que grâce à l’instau- ration d’une réglementation beaucoup plus stricte, le secteur bancaire se trouve en 2018 dans une toute autre situation que lors de la crise financière de 2008. Concernant l’idée d’associer également le secteur des assurances à l’instauration d’un serment bancaire, l’orateur estime qu’il est plus opportun de prendre une initiative en y associant l’ensemble du secteur finan- cier plutôt qu’une partie de ce secteur. Concernant la plus-value du serment bancaire, l’orateur évoque un changement de comportement des collaborateurs ban- caires individuels mais aussi une meilleure perception 37 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 de financiële sector in de samenleving en een stijging van het vertrouwen van de publieke opinie in de sector. De bankierseed is echter slechts een zeer klein ele- ment in het globale opzet om het vertrouwen in de finan- ciële en bancaire sector te herstellen en te vergroten. Deze ambitie vereist meer maatregelen dan enkel de invoering van een bankierseed. De spreker stipt aan dat de TaskForce die binnen Febelfin werd opgericht haar werkzaamheden zal afronden in de loop van dit jaar. Met betrekking tot het voorliggend wetsvoorstel, meent de spreker dat dit voorstel nog onvoldoende uit- gewerkt is. Volgens Febelfin slaat het wetsvoorstel een belangrijke stap over. De bankierseed zal echter niet de creatie van een Belgische variant van de BSB versnel- len maar de creatie van een soortgelijk orgaan kan wel de invoering van een bankierseed bespoedigen als het laatste stukje van een hele grote puzzel. De spreker roept dan ook de beleidsmakers op om zich niet louter op één element te focussen en de overige uitdagingen en knelpunten onaangeroerd te laten. Het is belangrijk om de invoering van een BSB bin- nen de Belgische financiële sector en de verbreding van het debat mee te nemen in het politieke debat dat zich over dit wetsvoorstel zal ontspinnen. Hij herhaalt tevens dat de bankensector een zeer koele minnaar is van de invoering van een bankierseed as such. De modale medewerkers binnen de banken percipiëren een dergelijke maatregel als een persoonlijke aanval. De belangenverenigingen proberen daarom het debat open te trekken om die bankierseed een plaats te kun- nen geven binnen een groter geheel aan maatregelen. Dat is dan ook de kern van de boodschap van Febelfin: bekijk de invoering van een bankierseed vanuit een veel ruimer kader want anders zal de maatregel enkel en alleen weerstand oproepen. Tot slot merkt de spreker op dat in Nederland de Nederlandse Vereniging van Banken zelf om een wet- gevend initiatief heeft gevraagd zodat er niet op bancair niveau met de vakbonden moest onderhandeld worden over hoe een bankierseed zou moeten ingevoerd wor- den. Het wetgevend initiatief in Nederland diende er vooral toe om ervoor te zorgen dat iedereen verplicht was om het in te voeren zonder een voorafgaande onderhandelingsronde. Febelfin is vragende partij om werk te maken van een bankierseed maar de spreker stipt aan dat hij meent, op basis van de feedback vanuit het terrein, dat het beter is om een fundamentele gedrags- en cultuurwijziging na te streven. Om dit doel te bereiken, zullen er echter du secteur financier au sein de la société et un renfor- cement de la confiance de l’opinion publique dans le secteur. Le serment bancaire n’est toutefois qu’un élément mineur dans l’ambition globale de restaurer et de ren- forcer la confiance dans le secteur financier et bancaire. Cette ambition nécessite d’autres mesures que la simple instauration d’un serment bancaire. L’orateur indique que la Task Force créée au sein de Febelfin terminera ses travaux dans le courant de l’année. L’orateur estime que la proposition de loi à l’examen n’est pas encore suffisamment développée. Selon Febelfin, la proposition de loi saute une étape impor- tante. Le serment bancaire n’accélérera pas la création d’une variante belge du BSB, alors que la création de cet organe pourrait accélérer l’instauration d’un serment bancaire comme dernière pièce d’un grand puzzle. L’orateur appelle dès lors les décideurs politiques à ne pas se focaliser sur un seul élément, en négligeant les autres défis et problèmes. Il est important d’examiner également la création d’un BSB au sein du secteur financier belge et d’élar- gir la discussion dans le cadre du débat politique que déclenchera la proposition de loi à l’examen. Il répète également que le secteur bancaire est très réticent à l’idée d’instaurer un serment bancaire en tant que tel. Les collaborateurs modaux au sein des banques per- çoivent cette mesure comme une attaque personnelle. Les groupements d’intérêts tentent dès lors d’élargir le débat afin d’intégrer ce serment bancaire dans un ensemble plus important de mesures. C’est le cœur du message de Febelfin: il faut examiner l’instauration d’un serment bancaire dans un cadre plus large, sinon la mesure ne fera que susciter de la résistance. Enfin, l’orateur souligne que l’Union néerlandaise des banques a elle-même demandé qu’une initiative législative soit prise aux Pays-Bas, afin d’éviter que les banques doivent négocier les modalités d’introduction d’un serment bancaire avec les syndicats. L’initiative législative néerlandaise visait surtout à prévoir l’obli- gation, pour chaque banque, d’instaurer le serment bancaire sans négociation préalable. Febelbin est favorable à l’introduction d’un serment bancaire, mais l’orateur estime, sur la base des réac- tions du terrain, qu’il serait préférable de tendre vers un changement fondamental de culture et de comporte- ment. Pour atteindre cet objectif, il conviendra toutefois 38 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 meer maatregelen moeten genomen worden dan louter de invoering van een bankierseed. De heer Johan Klaps (N-VA) stelt vast dat er sinds de financiële crisis reeds heel wat maatregelen geno- men zijn zoals het fit and proper-mechanisme en de versterking van de compliance-functie. Deze terreinen moeten dan ook het voorwerp zijn van de focus van de beleidsmakers met speciale aandacht voor de directie- comités. De focus moet echter niet liggen op de indi- viduele bankmedewerkers die de financiële producten, die buiten hen om ontwikkeld worden, moeten verkopen. De spreker stelt zich daarom vragen bij de meerwaarde van de bankierseed die zich vooral richt op het niveau van de individuele bankmedewerker. Bovendien plaatst de spreker voorbehoud bij de eventuele administratieve overlast die de invoering van een bankierseed kan veroorzaken. Het Nederlandse voorbeeld lijkt op dat punt behoorlijk efficiënt maar de spreker vreest dat de invoering van een dergelijke bankierseed in België jammer genoeg wel zal gepaard gaan met veel extra administratieve lasten en de creatie van complexe organen. Tot slot verwijst de spreker naar de recente evolu- ties binnen Febelfin waarbij deze belangenvereniging volop bezig is met de ontwikkeling van voorstellen om het vertrouwen in de bankwereld te herstellen door een reële gedragswijziging te veroorzaken binnen de financiële sector. Hij hoopt dat de invoering van deze maatregelen niet lang op zich zal laten wachten en stelt voor om de verzekeringssector aan de hand van de belangenvereniging Assuralia te betrekken bij deze werkzaamheden. De verzekeringsmaatschappijen bieden ook beleggingsproducten aan en moeten dus ook betrokken worden bij de ontwikkeling van een re- gelgevend kader ter versterking van het vertrouwen in de financiële sector. Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) is blij om te horen dat BZB-Fedafin niet tegen de invoering van een bankierseed is. De spreekster wijst er trouwens op dat de zelfstandige financiële tussenpersonen niet vallen binnen de scope van het voorliggend wetsvoorstel. De scope van het wetsvoorstel kan echter altijd uitgebreid worden en de heer Verlinden heeft zelf aangegeven dat hij daar niet volledig afkerig tegenover staat en het idee verder wil uitwerken in de schoot van de betrokken belangenverenigingen. Daarnaast wijst de spreekster erop dat de invoering van een bankierseed geen symboolpolitiek is. De sanc- ties die thans in Nederland kunnen getroffen worden bij ernstige inbreuken kunnen aanleiding geven tot een de prendre d’autres mesures que la simple introduction d’un serment bancaire. M. Johan Klaps (N-VA) constate que de nombreuses mesures ont déjà été prises depuis la crise financière, comme le mécanisme dit fit and proper et le renfor- cement de la fonction de compliance. Ces domaines doivent dès lors être au centre des préoccupations des décideurs politiques, avec une attention particulière pour les comités de direction. Il convient toutefois de ne pas mettre l’accent sur les collaborateurs bancaires individuels, chargés de vendre les produits financiers qui sont développés sans leur concours. L’intervenant s’interroge dès lors sur la plus-value du serment ban- caire, qui concerne surtout le niveau du collaborateur bancaire individuel. En outre, l’intervenant émet des réserves quant à l’éventuelle surcharge administrative que peut entraî- ner l’introduction d’un serment bancaire. L’exemple néerlandais semble assez efficace sur ce point, mais l’intervenant craint que l’introduction d’un tel serment bancaire en Belgique n’induise malheureusement une lourde surcharge administrative et la création d’organes complexes. Enfin, l’intervenant évoque les récentes évolutions observées au sein du groupement d’intérêts Febelfin, qui est en train de développer des propositions afin de restaurer la confiance dans le monde bancaire en provoquant un véritable changement de comportement au sein du secteur financier. Il espère que la mise en œuvre de ces mesures ne prendra pas trop de temps et propose d’associer à ces travaux le secteur des assu- rances, par l’intermédiaire du groupement d’intérêts Assuralia. Les sociétés d’assurances proposent éga- lement des produits d’investissement et doivent donc également être associées à l’élaboration d’un cadre réglementaire visant à renforcer la confiance dans le secteur financier. Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) se réjouit que BZB-Fedafin ne s’oppose pas à l’instauration d’un serment bancaire. L’intervenante souligne d’ailleurs que les intermédiaires financiers indépendants ne relèvent pas du champ d’application de la proposition de loi à l’examen. Il est toutefois toujours possible d’étendre ce champ d’application et M. Verlinden a lui-même indiqué qu’il n’était pas totalement défavorable à cette idée et qu’il souhaitait continuer à la développer au sein des groupements d’intérêts concernés. En outre, l’intervenante fait observer que l’instaura- tion d’un serment bancaire ne constitue pas une mesure politique symbolique. Les sanctions qui peuvent actuel- lement être imposées aux Pays-Bas en cas d’infraction 39 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 beroepsverbod van maar liefst drie jaar. Het afleggen van de eed gaat immers gepaard met heel wat profes- sionele verplichtingen en deontologische regels die afdwingbaar zijn omwille van adequate sancties bij een eventuele overtreding van het regelgevend kader. Bovendien stipt de spreekster aan dat het wetsvoor- stel bewust ruimte laat voor een meer gedetailleerde invulling op basis van de inbreng van belangenver- enigingen zoals Febelfin of BZB-Fedafin. De verdere uitwerking van dit wetsvoorstel kan trouwens gebeuren aan de hand van een koninklijk besluit en na uitvoerig overleg met de betrokken sector. Dit wetsvoorstel geeft een duidelijke opdracht mee aan de betrokken belan- genverenigingen om hiermee verder aan de slag te gaan en de modaliteiten van een eventuele invoering te bepalen. Daarentegen zal de samenstelling van de tuchtcom- missie en de verantwoordelijkheid van het bepalen van de sancties worden toebedeeld aan een onafhankelijk orgaan dat losstaat van de belangenverenigingen van de banken. Dit onafhankelijk orgaan zal vooral bestaan uit personen vanuit de academische wereld en experten afkomstig uit de financiële sector. De ambitie van BZB-Fedafin om mee te werken aan de invoering van een bankierseed overtreft de ambities van de N-VA-fractie met betrekking tot dit onderwerp. De spreekster benadrukt dat het idee van de invoering van een bankierseed reeds werd gestemd in de aanbe- velingen van de bijzondere commissie Panama Papers en de onderzoekscommissie naar de oorzaken van het faillissement van Optimabank en roept haar collega’s dan ook op om concreet werk te maken van de invoering van de bankierseed. De spreekster stipt aan dat in Nederland maar liefst 80  % van de klachten door de banken zelf worden aangebracht. Dit is bijzonder relevant omdat de bank het belang van de klant centraal moet stellen en het maatschappelijk belang moet dienen. De essentie van deze vaststelling is dat de bankierseed een cultuurom- slag mogelijk maakt binnen de bankwereld waarbij de bankmedewerkers zelf aan de alarmbel trekken nog voor de klant erbij betrokken raakt. De bankierseed heeft dus met andere woorden een potentieel belangrijke preventieve werking ten aanzien van laakbaar gedrag binnen de bankwereld. De spreekster verwijst hierbij naar de strengere regelgeving inzake compliance die beter afdwingbaar zal zijn door de creatie van een onafhankelijk sanctionerend kader waarbij bankmede- werkers zich gesterkt zullen voelen om wangedrag van leidinggevende collega’s aan de kaak te stellen. grave peuvent aboutir à une interdiction professionnelle de pas moins de trois ans. La prestation de serment implique en effet le respect de nombreuses obligations professionnelles et règles déontologiques rendues contraignantes grâce aux sanctions adéquates prévues en cas d’infraction éventuelle au cadre réglementaire. En outre, l’intervenante indique que la proposition de loi peut délibérément être affinée sur la base de la contribution de groupements d’intérêts tels que Febelfin et BZB-Fedafin. Cette proposition de loi peut d’ailleurs être précisée au moyen d’un arrêté royal, à l’issue d’une large consultation du secteur concerné. La proposition de loi à l’examen confie aux groupements d’intérêts concernés la mission bien définie de poursuivre sa mise en œuvre et de déterminer les modalités d’une éventuelle application. En revanche, la responsabilité de déterminer la com- position de la commission disciplinaire et de définir les sanctions est confiée à un organe indépendant, sans lien avec les groupements d’intérêts des banques. Cet organe indépendant sera principalement composé de personnes issues du monde académique et d’experts issus du secteur financier. L’ambition de BZB-Fedafin de contribuer à l’instaura- tion d’un serment bancaire dépasse les ambitions de la N-VA dans ce même domaine. L’intervenante souligne que l’idée d’instaurer un serment bancaire a déjà été adoptée dans le cadre des recommandations de la commission spéciale “Fraude fiscale internationale/ Panama Papers” et de la commission d’enquête parle- mentaire chargée d’examiner les causes de la faillite de la banque Optima et elle appelle dès lors ses collègues à concrétiser l’instauration du serment bancaire. L’intervenante fait observer qu’aux Pays-Bas, pas moins de 80 % des plaintes sont formulées par les banques mêmes. Il s’agit d’un élément particulière- ment pertinent, dès lors que la banque doit s’intéresser par priorité à l’intérêt du client et servir l’intérêt de la société. On constate ainsi, par essence, que le serment bancaire permet un changement de culture au sein du monde bancaire, les collaborateurs bancaires action- nant eux-mêmes la sonnette d’alarme avant que le client ne soit impliqué. En d’autres termes, le serment bancaire a un effet préventif potentiellement important par rapport au comportement répréhensible au sein du monde bancaire. L’intervenante renvoie à cet égard à la réglementation renforcée en matière de compliance, qui sera plus contraignante grâce à la création d’un cadre indépendant établissant des sanctions, les collabora- teurs bancaires se sentant plus soutenus pour dénoncer le comportement fautif de collègues dirigeants. 40 3650/003 DOC 54 C H A M B R E 5 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E K A M E R 5 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2017 2018 De kritiek dat de bankierseed zich louter richt naar in- dividuele bankmedewerkers is dan ook onterecht indien het regelgevend kader van de bankierseed deze indivi- duele medewerkers de ruimte geeft om foute praktijken en wangedrag van hogergeplaatste collega’s effectief aan te kaarten. Vandaar dat de bankierseed een heel belangrijk element is in de creatie van de broodnodige cultuuromslag binnen de financiële sector. De initiatie- ven die thans genomen worden in de schoot van de betrokken belangenverenigingen, zoals de creatie van een TaskForce in de schoot van Febelfin, vormen dan ook een belangrijk aanvulling op de bankierseed en versterken elkaar in plaats van elkaar uit te sluiten. De bankierseed kan eveneens een doeltreffende tool zijn om de weinige rotte appels binnen de bankensector, die jammer genoeg heel veel imagoschade aanrichten, preventief aan te pakken. De spreekster is verheugd dat Febelfin nog dit jaar haar werkzaamheden in de schoot van de TaskForce zal voltooien. De invoering van de bankierseed kan dan deel uitmaken van een groter pakket aan maatregelen ingebed binnen een globale visie en geruggesteund door de betrokken sector zelf. De spreekster drukt dan ook de verwachting uit dat de stemming van de invoe- ring van een bankierseed aan de hand van een breed gedragen wetsvoorstel nog in de loop van 2018 kan plaatsvinden. De spreekster nodigt Febelfin en andere belangenverenigingen dan ook uit om samen werk te maken van de verdere, concrete invulling van de invoe- ring van een bankierseed. Les critiques selon lesquelles le serment bancaire viserait uniquement les collaborateurs individuels ne se justifient dès lors pas si le cadre réglementaire du serment bancaire offre aux collaborateurs individuels la possibilité d’aborder effectivement les pratiques et comportements fautifs de collègues plus haut placés. Aussi le serment bancaire est-il un élément essentiel dans le cadre de l’indispensable changement de culture au sein du secteur financier. Les initiatives actuellement prises par les associations représentatives concernées, telles que la création du Task Force sous l’égide de Febelfin, constituent dès lors un complément important du serment bancaire et se renforcent mutuellement plutôt que de s’exclure. Le serment bancaire peut éga- lement être un instrument efficace pour s’en prendre préventivement aux rares brebis galeuses au sein du secteur bancaire, qui ternissent malheureusement très fortement l’image du secteur. L’intervenante se réjouit que Febelfin finalise encore cette année ses travaux au sein de la Task Force. L’instauration d’un serment bancaire pourra dès lors faire partie d’un ensemble de mesures s’inscrivant dans une vision globale et soutenues par le secteur concerné même. L’intervenante compte donc que l’instauration d’un serment bancaire pourra encore être votée dans le courant de 2018 à la faveur d’une proposition de loi largement soutenue. L’intervenante invite dès lors Febelfin et les autres organisations représentatives du secteur à œuvrer ensemble en vue de la concrétisation de l’instauration d’un serment bancaire. 41 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E BIJLAGE 2 Hoorzitting van 19 februari 2019 met de heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, en de heer Tom Boedts, general counsel van Febelfin. I. — INLEIDENDE UITEENZETTING De heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, herin- nert eraan dat hij op de hoorzitting van 19 juni 2018 heeft aangekondigd dat Febelfin bedenkingen had bij het wetsvoorstel nr. 2748 dat teveel op Nederlandse leest is geschoeid. Febelfin heeft toen voorgesteld om zelf een alternatief uit te werken dat beter past bij de specifieke kenmerken van de Belgische banksector. Het vertrekpunt daarbij is dat de financiële sector zelf proactief maatregelen neemt om een gedragswijziging tot stand te brengen zodat de integriteit, de ethiek en de cultuur binnen de sector worden versterkt. Op basis van een vergelijkende studie van buiten- landse voorbeelden en een evaluatie van alle voordelen en nadelen ervan heeft Febelfin een concreet voorstel uitgewerkt. Daarbij werden een aantal Engelse voor- beelden onderzocht zoals: Banking Standards Board, de certificering van bepaalde bankberoepen en de fit & proper-regeling. Ook de Nederlandse bankierseed werd onder de loep genomen. Het voorstel van de bankierseed werd door Febelfin niet weerhouden omdat het een individuele benade- ring is die zich richt naar de individuele medewerkers. Febelfin is voorstander van een collectieve benadering. Daarenboven is er geen nood aan bijkomende sancties omdat er de laatste jaren al veel sanctiemogelijkheden zijn ingevoerd voor bankmedewerkers (administratieve boetes tot 5 miljoen euro, naming and shaming, klokken- luidersregeling, …). De bankierseed levert dus weinig toegevoegde waarde ten opzichte van het bestaand sanctiearsenaal. Bovendien stemmen de bestaande bancaire gedragscodes reeds voor 80 % overeen met het Nederlandse tuchtrecht dat gekoppeld is aan de bankierseed. Febelfin is ervan overtuigd dat de invoering van een bankierseed de individuele bankmedewerkers enkel maar zou stigmatiseren. De maatregel dient erop gericht te zijn het vertrouwen van de medewerkers te herstellen zodat ze terug trots kunnen zijn op hun beroep. Als alternatief stelt Febelfin voor om een Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector op te richten ANNEXE 2 Audition du 19 février 2019 de MM. Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, et Tom Boedts, general counsel de Febelfin. I. — EXPOSÉ INTRODUCTIF M.  Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, rappelle que, lors de l’audition du 19 juni 2018, il a annoncé que Febelfin avait des réserves à propos de la proposition de loi n° 2748, trop calquée sur le modèle néerlandais. Febelfin a alors proposé d’élaborer une alternative correspondant mieux aux caractéristiques spécifiques du secteur bancaire belge. Le point de départ était que le secteur financier devait lui-même prendre des mesures de manière proactive afin d’induire un changement de comportement de manière à renforcer l’intégrité, l’éthique et la culture en son sein. Sur la base d’une étude comparative d’exemples étrangers et d’une évaluation de tous leurs avantages et inconvénients, Febelfin a élaboré une proposition concrète. Dans ce cadre, une série d’exemples anglais ont été examinés, comme le Banking Standards Board, la certification de certains métiers bancaires et le régime fit & proper. Le serment bancaire néerlandais a égale- ment été examiné. La proposition de serment bancaire n’a pas été retenue par Febelfin car il s’agit d’une solution indivi- duelle qui vise les collaborateurs individuels alors que Febelfin est plutôt favorable à une solution collective. En outre, il n’est pas nécessaire de prévoir des sanctions supplémentaires car de nombreuses possibilités de sanctions ont déjà été prévues ces dernières années pour les collaborateurs bancaires (amendes adminis- tratives pouvant atteindre 5 millions d’euros, naming and shaming, réglementation sur les lanceurs d’alerte, …). Le serment bancaire n’offrirait donc pas beaucoup de valeur ajoutée par rapport à l’arsenal de sanctions existant. En outre, les codes de conduite existants dans le secteur bancaire correspondent déjà à 80 % au droit disciplinaire néerlandais lié au serment bancaire. Febelfin est convaincu que l’instauration du serment bancaire ne fera que stigmatiser les employés des banques à titre individuel. Or, cette mesure doit viser à rétablir la confiance des employés afin qu’ils puissent à nouveau être fiers de leur métier. À titre d’alternative, Febelfin propose de créer un Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier 42 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E gebaseerd op het Engelse voorbeeld van de Banking Standards Board. Het model van de Banking Standards Board gaat uit van de oprichting van een onafhankelijke instantie die op periodieke basis het integriteitsbeleid van de verschillende banken doorlicht en rangschikt. Op basis van deze doorlichting maakt deze Raad rap- porten op die de goede praktijken op het vlak van inte- griteitsbeleid identificeren en promoten. Deze rapporten zullen worden bezorgd aan de raden van bestuur van de verschillende banken zodat zij hun integriteitsbeleid kunnen opvolgen en eventueel bijsturen. Dit zal een externe druk creëren op de banken om hun integriteits- beleid voortdurend te versterken. Door de evaluaties te herhalen, wordt een aanzet gegeven tot een concrete gedragswijziging. De heer Tom Boedts, general counsel van Febelfin, geeft meer uitleg over de werking van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector. De werking van de Raad is volledig gebaseerd op het Engelse model van de Banking Standards Board dat vertrekt van periodieke enquêtes bij bankmedewerkers. Deze enquêtes bevatten 38 vragen die inspelen op het inte- griteitsbeleid: openheid, eerlijkheid, verantwoordelijk- heidszin, transparantie,…. Deze enquêtes geven dan een beeld van hoe de bankmedewerkers denken over het integriteitsbeleid van hun eigen instelling. Per vraag wordt voor elke bank een rangschikking opgemaakt. Een van de vragen handelt bijvoorbeeld over de mate waarin een bankmedewerker zich geremd voelt om ongepast gedrag binnen een bank te rapporteren aan een hië- rarchisch overste. De rangschikking en het individueel rapport zal worden besproken in de directiecomités en de raden van bestuur van de verschillende banken die een opvolgingsplan zullen opstellen. Een speciale rol daarin is weggelegd voor de onafhankelijke bestuurders binnen de raad van bestuur die verantwoordelijk zijn voor de opvolging van het integriteitsbeleid binnen de financiële instelling. Daarnaast hebben de financiële toezichthouders, de FSMA, ECB en NBB, rechtstreeks toegang tot de rapporten en de opvolgingsverslagen. Daarnaast heeft het model van de Banking Standards Board ook een collectieve dimensie. De Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector zal een glo- baal geanonimiseerd rapport opstellen voor de hele banksector waarin de vaststellingen van de enquêtes worden opgesomd. Dit globaal rapport zal ook publiek bekend worden gemaakt. Uit het laatste globaal rapport van de Banking Standard Board kwam onder meer naar voor dat er bij verschillende banken een geremdheid was bij het personeel om ongepast gedrag te melden uit vrees voor represailles. Het jaarverslag van de Banking Standard Board bevat een globale score voor de vol- ledige sector voor elk van de 38 vragen. Het globaal verslag identificeert de slechte en goede praktijken à l’exemple anglais du Banking Standards Board. Le modèle du Banking Standards Board se fonde sur la création d’un organisme indépendant qui contrôle et classe périodiquement la politique d’intégrité des différentes banques. Sur la base de cette évaluation, le Conseil établit des rapports qui identifient et encou- ragent les bonnes pratiques en matière de politique d’intégrité. Ces rapports seront remis aux conseils d’administration des différentes banques afin que leur politique d’intégrité puisse faire l’objet d’un suivi et éventuellement être adaptée. Le Conseil exercera ainsi une pression externe sur les banques pour qu’elles renforcent leur politique d’intégrité en permanence. La répétition des évaluations incite à un changement de comportement concret. M. Tom Boedts, general counsel de Febelfin, fournit davantage d’explications quant au fonctionnement du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. Celui-ci est entièrement basé sur le modèle anglais du Banking Standards Board, lui-même fondé sur un système d’enquêtes périodiques menées auprès des collaborateurs bancaires. Ces enquêtes comportent 38 questions qui ont trait à la politique d’intégrité: ouverture, honnêteté, sens des responsabilités, transparence, etc. Elles révèlent dès lors ce que les banquiers pensent de la politique d’intégrité de leur propre organisme. Un classement est établi pour chaque question et pour chaque banque. L’une des questions par exemle porte sur la mesure dans laquelle un collaborateur bancaire hésite à signaler un comportement inapproprié dans une banque à un supérieur hiérarchique. Le classe- ment et le rapport individuel seront discutés au sein des comités de direction et des conseils d’administra- tion des différentes banques, qui établiront un plan de suivi. Un rôle particulier est réservé aux administrateurs indépendants au sein du conseil d’administration qui sont responsables du suivi de la politique d’intégrité au sein de l’organisme financier. Par ailleurs, les autorités de surveillance financière, la FSMA, BCE et BNE, ont directement accès aux rapports et aux rapports de suivi. Le modèle du Banking Standards Board revêt en outre une dimension collective. Le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier rédigera un rapport anonymisé global pour l’ensemble du secteur bancaire énumérant les constats des enquêtes. Ce rapport global sera également accessible au public. Le dernier rapport global publié par le Banking Standards Board a notam- ment mis en avant une réticence du personnel, dans les différentes banques, à signaler des comportements inappropriés par crainte de représailles. Le rapport annuel du Banking Standard Board comporte un score global pour l’ensemble du secteur pour chacune des 38 questions. Le rapport global identifie les bonnes et les mauvaises pratiques et les rend publiques. Les bonnes 43 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E en maakt ze ook publiek. De goede praktijken worden opgenomen in een reeks aanbevelingen die aanleiding geven tot een echte gedragswijziging. Na 2 jaar werd bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk op basis van deze procedure een daling van 10 % vastgesteld wat betreft de geremdheid van personeel om ongepast gedrag aan te klagen. Deze verbetering was dan te wijten aan het beter bekend maken van beschermingsprocedures en escalatieprocedures. De bekendmaking van het globaal rapport zal een externe maatschappelijke druk creëren op de gehele banksector om het beleid af te stemmen op de goede praktijken die de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector heeft geïdentificeerd. België zou zich met de creatie van een Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector bij de koplo- pers bevinden. Enkel het Verenigd Koninkrijk heeft der- gelijke raad reeds opgericht en Ierland is er mee bezig. Om de onafhankelijkheid te waarborgen, zal de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector worden opgericht als een aparte juridische entiteit onder de vorm van een vereniging zonder winstoogmerk die los- staat van de sector en de toezichthouders. De Raad zal een raad van bestuur hebben die samengesteld is uit experten op het vlak van integriteitsbeleid en waarin onafhankelijke bestuurders de meerderheid uitmaken. Het toepassingsgebied van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector zal zich uitstrekken tot alle financiële instellingen die actief zijn op de Belgische markt en beperkt zich niet alleen tot banken (dus ook beursvennootschappen, leasingmaatschappijen, etc). Voor bepaalde kleine instellingen kunnen eventueel uitzonderingen worden voorzien. De Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector moet vooral gepercipieerd worden als een klank- bord voor de sector. Het zal ook meer transparantie creëren voor burgers en de politieke wereld over het integriteitsbeleid in de banksector. De spreker benadrukt dat de Raad geen toezichthouder en ook geen tuchtor- gaan is, zoals het geval is met de Stichting Tuchtrecht Banken in Nederland. De Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector mag ook niet beschouwd worden als een ombudsdienst of een belangenorganisatie van de financiële sector. Tot slot geeft de heer Karel Van Eetvelt nog een stand van zaken van de oprichting van de Raad voor Goede praktijken in de Financiële Sector. Het discussiedocu- ment daaromtrent wordt momenteel gefinaliseerd door Febelfin en zal binnen de sector en met de toezicht- houders (FSMA en NBB) worden afgetoetst. Om het pratiques sont intégrées dans une série de recomman- dations qui induisent un véritable changement de com- portement. Après deux ans, cette procédure a permis de constater, par exemple au Royaume-Uni, une baisse de 10 % en termes de réticence du personnel à dénoncer des comportements inappropriés. Cette amélioration est à mettre sur le compte d’une meilleure publicité des procédures de protection et d’escalade. La publication du rapport global va soumettre l’ensemble du secteur bancaire à une pression sociale externe afin de mettre la politique en adéquation avec les bonnes pratiques identifiées par le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. En créant un Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier, la Belgique se placerait dans le pelo- ton de tête. Seul le Royaume-Uni en a déjà créé un, tandis que l’Irlande s’apprête à le faire. Pour garantir son indépendance, le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier sera une entité juridique distincte, revêtant la forme d’une asso- ciation sans but lucratif indépendante du secteur et des instances de contrôle. Le Conseil sera doté d’un conseil d’administration composé d’experts en matière de politique d’intégrité, dans lequel les administrateurs indépendants seront majoritaires. Le champ d’application du Conseil de bonnes pra- tiques dans le secteur financier s’étendra à l’ensemble des établissements actifs sur le marché belge et ne se limitera pas seulement aux banques (il concernera donc également les sociétés de bourse, les sociétés de lea- sing, etc.). Pour certains établissements de petite taille, des exceptions pourront éventuellement être prévues. Le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier doit surtout être perçu comme une caisse de résonance pour le secteur. Il créera également plus de transparence en direction des citoyens et du monde politique concernant la politique d’intégrité du secteur bancaire. L’orateur souligne que le Conseil n’est ni une autorité de contrôle, ni un organe disciplinaire à l’instar de la Stichting Tuchtrecht Banken aux Pays-Bas. Le Conseil ne peut pas non plus être considéré comme un service de médiation, ni comme une organisation de défense des intérêts du secteur financier. Enfin, M. Karel Van Eetvelt fait encore le point sur la création du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. Le document de réflexion y relatif est en cours de finalisation par Febelfin et fera l’objet d’un contrôle au sein du secteur et par les autorités de contrôle (la FSMA et la BNB). Pour recueillir le soutien nécessaire, 44 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E nodige draagvlak te creëren, zal in het tweede kwartaal van 2019 een publieke consultatieronde worden geor- ganiseerd. In de tweede helft van 2019 zal de concrete uitwerking plaatsvinden. II. — VRAGEN VAN DE LEDEN Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) herinnert eraan dat één van de aanbevelingen van de onderzoeks- commissie OPTIMA (DOC 54 1938/007) en de bijzon- dere commissie Panama Papers (DOC 54 2749/001) was om een bankierseed in te voeren. Zij is dan ook verbaasd dat Febelfin nu met een alternatief komt op- draven dat gebaseerd is op het model van het Banking Standards Board. Het gaat om een model waarbij men door middel van een rangschikking tracht peer pres- sure uit te oefenen op elkaar om beter te doen en een cultuurwijziging tot stand te brengen. Echter begrijpt de spreekster niet hoe je peer pressure kan krijgen als de individuele rapporten niet worden bekend gemaakt en het globaal rapport wordt geanonimiseerd. Hoe zal de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector de banken die niet willen meewerken in de praktijk aan- spreken? De Raad beschikt namelijk over geen enkel instrument om een gedragswijziging af te dwingen. Het feit dat toezichthouders toegang hebben tot de rapporten zal volgens de spreekster niet veel zoden aan de dijk brengen. Tijdens de bankencrisis is gebleken dat toezichthouders geen rapporten opvragen tenzij er externe signalen komen dat er zich bij een bepaalde bank een probleem stelt. Mevrouw Almaci betwijfelt of de een geanonimiseerd globaal rapport zal volstaan om voldoende externe druk op de banken zal leggen. Zij wijst erop dat de bankier- seed juist is bedacht omdat er tijdens de bankencrisis is gebleken dat er te weinig externe druk op de banken was om een gedragswijziging tot stand te brengen. Zij is ervan overtuigd dat de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector niet zal volstaan bij gebrek aan sanctiemogelijkheden. Hoe kan Febelfin garanderen dat de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector kan ingrijpen als het bij een bepaald bank grondig misloopt? De spreekster pleit er dan ook voor om de bankierseed te behouden omdat een individueel enga- gement van het bankpersoneel nodig blijft om echt een gedragswijziging te kunnen bewerkstelligen. Tot slot geeft de spreekster aan dat het wel positief is dat het toepassingsgebied van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector wordt uitgebreid tot de hele financiële sector in brede zin. un cycle de consultation publique sera organisé durant le deuxième trimestre de 2019, tandis que la mise en œuvre concrète interviendra durant la seconde moitié de 2019. II. — QUESTIONS DES MEMBRES Mme  Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) rappelle que l’une des recommandations de la commission d’enquête OPTIMA (DOC 54 1938/007) et de la com- mission spéciale Panama Papers (DOC 54 2749/001) consistait à instaurer un serment pour les banquiers. L’intervenante s’étonne dès lors que Febelfin débarque aujourd’hui avec une alternative basée sur le modèle proposé par le Banking Standards Board. Il s’agit d’un modèle où l’on tente, par le biais d’un classement, d’exercer une pression des pairs afin de mieux faire et de réaliser un changement culturel. Pour autant, l’intervenante ne comprend pas comment obtenir cette pression des pairs si les rapports individuels ne sont pas publiés et si le rapport global est anonymisé. Comment le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier va-t-il interpeller, en pratique, les banques qui ne veulent pas coopérer? Le Conseil ne dispose en effet d’aucun instrument lui permettant d’imposer un changement de comportement. Le fait que les organes de contrôle aient accès aux rapports ne va pas faire avancer les choses, selon l’in- tervenante. La crise bancaire a montré que les organes de contrôle ne réclament pas de rapports, sauf lorsque des signaux externes indiquent qu’un problème se pose au sein d’une banque spécifique. Mme Almaci doute qu’un rapport global anonymisé suffise à exercer une pression externe suffisante sur les banques. Elle souligne que le serment bancaire a précisément été imaginé parce qu’il est apparu, durant la crise bancaire, que la pression externe sur les banques ne suffisait pas à entraîner un changement de compor- tement. Elle est convaincue que le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier ne suffira pas, faute de possibilités de sanctions. Comment Febelfin peut- elle garantir que le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier sera capable d’intervenir en cas de dérapage grave au sein d’une certaine banque? L’intervenante plaide par conséquent en faveur du main- tien du serment bancaire, étant donné qu’un engage- ment personnel du personnel bancaire reste nécessaire pour induire un réel changement de comportement. Enfin, l’intervenante se réjouit que le champ d’appli- cation du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier soit étendu à l’ensemble du secteur financier au sens large. 45 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E III. — ANTWOORDEN EN REPLIEKEN De heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, benadrukt dat de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector wel degelijk “tanden” heeft. Deze Raad bestaat op dit ogenblik nog niet en is dus een nieuw element waardoor het in se een verschil betekent met het verleden. Daarnaast zijn er twee elementen verbonden aan deze Raad die “tanden” bevatten met name de aansprakelijkheid en de rol van de raad van bestuur. De spreker verzoekt de commissieleden om met de huidige bestuurders van banken te praten over hun rol en hun aansprakelijkheid die ze hebben en aan hen te vragen of de bepalingen inzake de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector wel degelijk zo vrijblijvend zijn. Hij vermoedt dat het antwoord daarop neen zal zijn. De rol van de toezichthouder is bijzonder helder en duidelijk. De toezichthouder heeft een rol te spelen aangezien hij toegang heeft tot de rapporten en de op- volgingsverslagen van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector. De toezichthouder zal deze documenten ook opvragen. De toezichthouder zal op basis van de rangschikkingen de banken gaan bevra- gen en onder druk zetten om een gedragswijziging te initiëren. Dus die “tanden” zijn wel degelijk aanwezig in de voorgestelde regeling. Het parlement heeft de voorbije jaren vooral gewerkt aan bijkomende sancties en straffen die zeer verregaand zijn. De spreker benadrukt dat de huidige regelgeving volstaat. Inzetten op nog meer wetgevende initiatieven die straffen en sanctioneren zal niet leiden tot meer integriteit binnen de financiële sector. Indien men van- daag vaststelt dat er nog steeds zaken fout lopen in de sector dan vormt dat het bewijs dat wetgeving die louter bestraft, niet werkt. Hij pleit er dan ook voor om er een andere dimensie aan toe te voegen zodat er wél een gedragsverandering kan plaatsvinden binnen de financiële sector. Tot slot vraagt de spreker zich af welke tanden men eigenlijk wil? Indien men opteert voor blaming en sha- ming dan zet men eigenlijk de aanval in op de bancaire medewerkers. Deze bancaire medewerkers, inclusief de directieleden, hebben de sector uit de rampspoed van de financiële crisis van 2008 gehaald. Het is bij- zonder ongepast en contraproductief om de bancaire medewerkers aan te vallen met een regeling zoals de bankierseed die eigenlijk overbodig is omdat er reeds heel veel regelgeving ter zake bestaat. Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) vindt het stuitend dat de financiële sector elke poging tot de III. — RÉPONSES ET RÉPLIQUES M. Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, souligne que le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier est bel et bien “armé”. Pour l’heure, ce conseil n’existe pas encore et il constitue donc un nouveau facteur qui constitue, comme tel, une différence avec le passé. Il existe par ailleurs deux éléments, liés à ce conseil, qui sont des “armes”, à savoir la responsabilité et le rôle du conseil d’administration. L’orateur invite les membres de la commission à discuter, avec les administrateurs actuels des banques, de leur rôle et des responsabilités qu’ils assument, et à leur demander si les dispositions relatives au Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier sont vraiment aussi facultatives qu’on le dit. Il présume que leur réponse sera négative. L’autorité de contrôle a un rôle particulièrement clair à jouer, étant donné qu’elle a accès aux rapports et aux rapports de suivi du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. Elle pourra en outre réclamer ces documents. En fonction de leur classement, l’autorité de contrôle interrogera les banques et exercera une pression pour initier un changement de comportement. Ces “armes” sont donc bel et bien présentes dans la réglementation proposée. Au cours des dernières années, le parlement s’est principalement attelé à l’élaboration de sanctions et de peines complémentaires très radicales. L’orateur souligne que la réglementation actuelle est suffisante. Miser sur davantage d’initiatives visant à punir et sanctionner n’augmentera pas l’intégrité au sein du secteur financier. Si l’on constate encore aujourd’hui certains dysfonctionnements dans le secteur, c’est la preuve qu’une législation purement punitive n’est pas efficace. Il recommande dès lors d’y ajouter une autre dimension afin qu’un changement de comportement puisse réellement se produire dans le secteur financier. Enfin, l’orateur s’interroge sur les armes que l’on souhaite. Opter pour le principe de blaming and sha- ming revient en fait à s’en prendre aux collaborateurs bancaires. Ces collaborateurs bancaires, y compris les membres des directions, ont sorti le secteur du désastre de la crise financière de 2008. Il est particulièrement inconvenant et contreproductif de s’en prendre aux col- laborateurs bancaires en imposant une réglementation telle que le serment bancaire, qui est en fait superflu, compte tenu des nombreuses règles qui existent déjà en la matière. Mme  Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) trouve cho- quant que le secteur financier conçoive toute tentative 46 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E invoering van een bankierseed concipieert als naming and shaming. Die naming en shaming heeft de finan- ciële sector in de afwikkeling van de financiële crisis van 2008, omwille van een aantal schandalen, aan zichzelf te danken. Dat is inderdaad niet de schuld van de volledige sector. De spreekster heeft er de afgelopen jaren in haar talloze tussenkomsten met betrekking tot de financiële sector steevast op gelet om niet te veral- gemenen en niet alle bankmedewerkers over dezelfde kam te scheren. Zij benadrukt dat niemand de bedoeling heeft om na de bankencrisis tot in de treure met de vinger te blijven wijzen naar de financiële sector om op die manier deze sector te blijven geselen. Zij merkt op dat zij dezelfde bekommernis deelt en betreurt het dan ook dat net dit argument wordt aangehaald om de invoering van een bankierseed niet te steunen. Bovendien getuigt het van weinig respect ten aanzien van het parlementaire werk aangezien de invoering van een bankierseed opgenomen stond in de lijst van aanbevelingen van zowel de bijzondere commissie Panama Papers en de onderzoekscommissie Optima. De spreekster heeft in de nasleep van de financiële crisis van 2008 vastgesteld dat er een gebrek aan ver- antwoordelijkheidszin was bij de directieleden van de banken die “too big to fail” waren. Het waren net de lagere bankbedienden die toen in de frontlinie hebben gestaan gezien het rechtstreekse contact met de klant. Vandaar dat het bijzonder belangrijk is om de notie “trots” opnieuw in de banksector te integreren en dan vooral bij die modale bankmedewerkers. De invoering van een bankierseed zal daartoe bijdragen. Bovendien wijst onderzoek uit Nederland erop dat heel veel klach- ten door de banken zelf worden aangebracht. Alhoewel dit voor sommigen een reden is om de de bankierseed tegen te houden, wijst dit element er vooral op dat er binnen de banken voldoende zelfvertrouwen is bij de medewerkers om de discussie over deontologie aan te gaan. Het zelfreinigende aspect van de bankierseed kan en mag niet onderschat worden. Zij benadrukt dat zij zich niet verzet tegen de invoering van een BSB maar op voorwaarde dat het bovenop de bankierseed komt. Beide concepten kunnen perfect naast elkaar bestaan en elkaar versterken. De bankier- seed, samen met de ontwikkeling van een BSB, kan het zelfreinigend vermogen van de sector versterken én kan het vertrouwen bij de burgers in de straat terugwinnen. De spreekster gelooft echter niet dat het negatieve beeld dat thans bestaat over de financiële sector kan bijgesteld d’instauration d’un serment bancaire comme une pra- tique de naming and shaming. C’est à lui-même que le secteur bancaire doit cette pratique de naming and sha- ming dans le cadre du règlement de la crise financière de 2008, en raison d’un certain nombre de scandales. Ce n’est effectivement pas la faute de l’ensemble du secteur. Au cours des dernières années, lors de ses innombrables interventions relatives au secteur finan- cier, l’intervenante a systématiquement veillé à ne pas généraliser et à ne pas mettre tous les collaborateurs bancaires dans le même sac. Elle souligne que personne n’a l’intention d’incriminer sans fin le secteur financier après la crise bancaire afin de continuer ainsi à stigmatiser ce secteur. Faisant ob- server qu’elle partage cette préoccupation, elle regrette dès lors que c’est précisément l’argument avancé pour ne pas soutenir l’instauration d’un serment bancaire. En outre, cela témoigne de peu de respect par rapport au travail parlementaire, étant donné que l’instauration d’un serment bancaire figurait dans la liste des recom- mandations formulées tant par la commission Panama Papers que par la commission d’enquête Optima. Au lendemain de la crise financière de 2008, l’interve- nante a relevé un manque de sens des responsabilités chez les dirigeants des banques “too big to fail”. Ce sont précisément les employés de banque, au bas de la hiérarchie, qui ont été aux avant-postes, en raison de leurs contacts directs avec les clients. C’est pourquoi il est particulièrement important de réinjecter la notion de “fierté” dans le secteur bancaire, surtout auprès des employés de banque ordinaires. L’instauration d’un serment bancaire y contribuera. Par ailleurs, des recherches menées aux Pays-Bas montrent que de très nombreuses plaintes émanent de l’intérieur même des banques. Si certains pourront y voir une raison de s’opposer au serment bancaire, cet élément indique surtout qu’il existe au sein du personnel des banques une confiance suffisante pour prendre l’initiative d’enga- ger la discussion sur des questions de déontologie. L’aspect “autonettoyant” du serment bancaire ne peut être sous-estimé. Mme Almaci souligne qu’elle ne s’oppose pas à la création d’un Banking Standards Board (BSB), à condi- tion qu’un tel organe vienne en complément du serment bancaire. Les deux concepts peuvent parfaitement se côtoyer et se renforcer l’un l’autre. Ensemble, le ser- ment bancaire et la mise en place d’un BSB peuvent renforcer la capacité du secteur à s’assainir lui-même et permettre de regagner la confiance des citoyens ordinaires. L’intervenante ne croit pas, en revanche, 47 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E worden aan de hand van anonieme rapporten waartoe alleen de toezichthouder toegang heeft. Bovendien is de ontwikkeling van een BSB onvol- doende en mag dit concept niet gebruikt worden als een vehikel om het debat over hoe het algemene vertrouwen in de sector kan hersteld worden, inclusief het herstel van de trots van de individuele financiële dienstverle- ners, in de kiem te smoren. De bankierseed zal trouwens niet enkel door de modale bankmedewerkers maar ook door de directieleden moeten worden afgelegd. Dankzij deze eed zal de modale bankmedewerker zich gesterkt voelen om deontologisch laakbare praktijken binnen de bank aan te kaarten. Het voorstel van de invoering van de Raad voor Goede Praktijken Financiële Sector schiet ook hierop tekort. Het voorstel is een stap vooruit maar heeft evenwel onvoldoende “tanden” om structurele wijzigingen aan te brengen en hangt bovendien teveel af van peer pressure. Tot slot begrijpt de spreekster ook niet waarom het werk van de toezichthouder bemoeilijkt wordt door de invoering van een geanonimiseerde lijst waarbij de toezichthouder enkel een bank op individueel niveau kan vergelijken. Zij had gehoopt dat de vele voordelen verbonden aan de bankierseed die in Nederland sinds haar invoering worden vastgesteld, zoals het versterken van de trots van de bankmedewerker en het ontwikkelen van een cultuur van zelfkritiek binnen de sector, zouden meegenomen worden in de ontwikkeling van een verge- lijkbaar initiatief in België. Zij is het dan ook fundamen- teel oneens met de wijze waarop de financiële sector aan de hand van de invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector de bankierseed van tafel wil vegen. Beide initiatieven zijn waardevol en kun- nen perfect naast elkaar bestaan en elkaar versterken. Bovendien is het voorstel tot invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector als een BSB veel te vrijblijvend ondanks de tevredenheid ten aanzien van de ruime scope van dit orgaan. Het voorstel tot invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector is echter geen af- doend antwoord op de vele vragen die aanleiding heb- ben gegeven tot de ontwikkeling van een bankierseed. Het is een zeer relevante aanvulling waarvan zij hoopt dat het voorstel nog verder wordt aangescherpt. De spreekster meent echter dat beide concepten zowel de Raad voor Goede Praktijken Financiële Sector als de bankierseed effectief tegemoetkomen aan de bekom- mernissen die vanuit de bijzondere commissie Panama en de onderzoekscommissie Optima naar voren zijn qu’il pourra être remédié à l’image négative actuelle du secteur financier par le biais de rapports anonymes auxquels seule l’organe de contrôle a accès. L’intervenante estime par ailleurs que la mise en place d’un BSB est insuffisante et qu’il faut éviter que ce concept soit utilisé comme un moyen d’étouffer dans l’œuf la discussion sur les moyens de restaurer globalement la confiance dans le secteur, y compris la restauration de la fierté des prestataires individuels de services financiers. D’ailleurs, le serment bancaire devra être prêté non seulement pas les employés de banque ordinaires, mais aussi par les membres de la direction. Grâce à ce serment, le simple employé de banque se sentira plus fort pour, le cas échéant, dénoncer certaines pratiques déloyales sur le plan déontologique au sein de la banque. La proposition visant à créer un Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier est également insuffisante à cet égard. Ce serait certes un pas dans la bonne direction, mais un tel organe n’aurait pas le poids nécessaire pour induire des changements structurels, outre le fait que trop dépendrait, dans ce scénario, de la pression des pairs. Enfin, l’intervenante ne comprend pas non plus pour- quoi le travail des autorités de contrôle est compliqué par l’instauration d’une liste anonymisée, qui leur permet uniquement de comparer une banque au niveau indivi- duel. Elle avait espéré que les nombreux avantages liés au serment bancaire qui ont été constatés aux Pays-Bas depuis son instauration, comme le renforcement de la fierté du collaborateur bancaire et le développement d’une culture de l’autocritique dans le secteur, soient pris en compte lors du développement d’une initiative comparable en Belgique. Elle n’apprécie donc absolu- ment pas la manière dont le secteur financier essaie de balayer la proposition relative au serment bancaire en instaurant le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. Les deux initiatives sont valables et peuvent parfaitement coexister et se renforcer mutuelle- ment. En outre, la proposition d’instauration du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier en tant que BSB est beaucoup trop peu contraignante, malgré la satisfaction qu’apporte la large portée de cet organe. La proposition d’instauration du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier n’offre cependant pas une réponse suffisante aux nombreuses questions qui ont donné lieu au développement d’un serment bancaire. Il s’agit d’un complément très pertinent et elle espère que la proposition y afférent sera encore améliorée. L’intervenante estime cependant que les deux concepts, tant le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier que le serment bancaire, répondent effectivement aux préoccupations formulées par la commission spéciale Panama et la commission 48 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E gebracht. Zij drukt dan ook de hoop uit dat haar colle- ga-commissieleden zich hier ook bij aansluiten en de aanbevelingen van deze commissies nog eens onder de loep nemen alsook de veelbelovende resultaten van de invoering van de bankierseed in Nederland waarbij op het vlak van beleidscultuur, deontologie en beroepstrots, enorme stappen vooruit werden gezet. De heer Peter Vanvelthoven (sp.a) stelt vast dat de reactie van financiële sector opvallende gelijkenissen vertoont met de reactie van de voetbalwereld toen zij geconfronteerd werd met het misbruik van de makelaars en de praktijken van match-fixing of de reactie van de gokwereld ten aanzien van de pogingen om de toegang tot gokken te bemoeilijken. Al deze sectoren willen zelf hun zaakjes regelen zonder tussenkomst van buitenaf met de duidelijke intentie om de wetgever op afstand te houden. Daarnaast vraagt de spreker zich af waarom het zo- lang geduurd heeft. De aanbevelingen van de bijzondere commissie Panama Papers en de onderzoekscommis- sie OPTIMA zijn ondertussen reeds bijna 2 jaar oud. Hij vraagt zich af in welke mate dit initiatief oprecht is en niet louter een reactie is op het wetsvoorstel dat thans op tafel ligt. Spruit dit initiatief voort uit een oprechte bekommernis voor een aantal wantoestanden binnen de financiële sector of is dit voorstel het product van angst ten aanzien van een bepaald wetgevend initiatief? Tot slot wil de spreker graag vernemen of de Belgische financiële sector bereid is om mee te wer- ken aan de invoering van deze Raad voor Goede Praktijken in Financiële Sector. Heeft Febelfin reeds een interne bevraging georganiseerd? Kan Febelfin aangeven in welke mate haar plannen gesteund worden door de spelers van de financiële sector? De heer Eric Van Rompuy (CD&V) merkt op dat de hoorzitting in het kader van de invoering van de ban- kierseed heeft plaatsgevonden op dinsdag 19 juni 2018. De spreker is het niet eens met de heer Vanvelthoven aangezien Febelfin een dik half jaar na de hoorzitting haar plannen nu reeds toelicht in het kader van deze vergadering. De heer Benoît Dispa (cdH) wil graag van de spre- kers vernemen waarom het principe van bankierseed zoveel weerstand opwekt. Het voorstel tot invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector beschouwt hij als een vorm van zelfregulering vanuit de sector. Hij juicht dit initiatief toe en hij twijfelt niet aan de oprechte bewustwording binnen de financiële sector teneinde hun aangetaste blazoen op te poetsen. d’enquête Optima. Elle espère dès lors que ses col- lègues membres de la commission se rallieront à son point de vue et examineront une nouvelle fois les recom- mandations de ces commissions ainsi que les résultats prometteurs de l’instauration du serment bancaire aux Pays-Bas, qui a permis de réaliser d’énormes avancées sur le plan de la culture politique, de la déontologie et de la fierté professionnelle. M. Peter Vanvelthoven (sp.a) constate que la réaction du secteur financier présente des similitudes frappantes avec la réaction du monde footballistique quand il a été confronté aux abus des agents et aux pratiques de matchs truqués ou avec la réaction du monde des paris aux tentatives de rendre l’accès aux jeux de hasard moins facile. Tous ces secteurs souhaitent régler eux- mêmes leurs affaires sans intervention de l’extérieur, avec l’intention claire de tenir le législateur à distance. Par ailleurs, l’intervenant se demande pourquoi les choses ont pris tellement de temps. Les recommanda- tions de la commission spéciale Panama Papers et de la commission d’enquête OPTIMA ont été adoptées il y a près de deux ans. Il se demande dans quelle mesure cette initiative est sincère et si elle ne constitue pas sim- plement une réaction à la proposition de loi à l’examen. Cette initiative se base-t-elle sur une préoccupation sin- cère à l’égard de situations intolérables dans le secteur financier, ou cette proposition est-elle le produit de la crainte d’une initiative législative particulière? Enfin, l’intervenant souhaiterait savoir si le secteur financier belge est disposé à coopérer à l’instauration de ce Conseil de bonnes pratiques dans le secteur finan- cier. Febelfin a-t-elle déjà organisé une enquête interne? Febelfin peut-elle indiquer dans quelle mesure ses plans sont soutenus par les acteurs du secteur financier? M.  Eric Van Rompuy (CD&V) fait observer que l’audition relative à l’instauration du serment bancaire a eu lieu le mardi 19 juin 2018. L’intervenant n’est pas d’accord avec M. Vanvelthoven car Febelfin expose déjà ses plans dans le cadre de cette réunion un peu plus de six mois après l’audition. M. Benoît Dispa (cdH) demande aux orateurs pour- quoi le principe du serment bancaire est l’objet de tant de résistance. Il considère la proposition d’instaurer un Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier comme une forme d’autorégulation du secteur. Il se réjouit de cette initiative et ne doute pas de la sincérité de la prise de conscience au sein du secteur financier, qui souhaite redorer son blason. 49 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E Desalniettemin meent hij dat het voorstel van Febelfin bijzonder ver verwijderd staat van het principe van de bankierseed. Dit principe heeft volgens de spreker meer symbolische waarde en is een instrument dat wel in staat zal zijn om het vertrouwen in de financiële sector te herstellen. Bovendien zal dit principe niet enkel heil- zaam zijn ten aanzien van de gebruikers/cliënten van de financiële sector maar ook voor alle bankmedewerkers, ongeacht hun rang of stand. De heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, merkt op dat er binnen de Belgische financiële sector eind 2017 een denkoefening werd opgestart op basis van de vaststelling dat het vertrouwen in de sector zich op een dieptepunt bevond. Er werd toen vastgesteld dat er een duidelijke nood was om bijkomende initiatieven te nemen boven op de bestaande initiatieven. De financiële sector heeft dus eventuele parlementaire initiatieven niet afgewacht om zelf stappen te zetten. Het klopt echter wel dat wetgevende initiatieven voor een versnelling zorgen in het ontwikkelingsproces en zij verhogen de druk binnen de financiële sector om concrete maatre- gelen te nemen. Daarnaast wijst de spreker erop dat er reeds een individuele gedragscode bestaat. De gedragscode die verbonden is aan de bankierseed in Nederland verschilt bijzonder weinig van de reeds bestaande gedragscode binnen de Belgische financiële sector. Vandaar dat de spreker meent dat de invoering van de bankierseed niet meer is dan nog eens een extra, symbolische laag bovenop de reeds bestaande regels en gedragscode. Bijgevolg is de toegevoegde waarde van de bankierseed eerder beperkt. De financiële sector is vervolgens op zoek gegaan naar een concept dat een veel grotere toegevoegde waarde heeft en heeft geopteerd voor de invoering van de Belgische variant van een BSB met name de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector. Het wetsvoorstel van mevrouw Almaci tot invoering van een bankierseed bevat trouwens de uitnodiging ten aanzien van de financiële sector om zelf een vorm van autoregulering te ontwikkelen. Hij benadrukt dat de extra reglementering die er in de nasleep van de financiële crisis van 2008 ontwikkeld is een bijzonder indrukwekkend arsenaal aan regels be- vat. Thans heeft de sector geen nood aan bijkomende regels. Met betrekking tot de weerstand binnen de financiële sector ten aanzien van de invoering van de bankierseed, merkt de spreker op dat er binnen deze sector helemaal geen draagvlak bestaat om deze symbolische daad toe te voegen aan de bestaande reglementering inzake Néanmoins, il estime que la proposition de Febelfin est particulièrement éloignée du principe du serment bancaire. Selon l’intervenant, ce principe a davantage de valeur symbolique et constitue un instrument qui sera bel et bien en mesure de rétablir la confiance dans le secteur financier. En outre, ce principe ne sera pas seu- lement bénéfique pour les utilisateurs/clients du secteur financier, mais aussi pour tous les collaborateurs ban- caires, indépendamment de leur rang ou de leur statut. M. Karel Van Eetvelt, directeur général de Febelfin, souligne qu’après avoir constaté que la confiance à son égard était au plus bas, le secteur financier belge a initié une réflexion à la fin de l’année 2017. À l’époque, le secteur avait constaté qu’il était clairement nécessaire de prendre des initiatives supplémentaires en plus des initiatives existantes. Le secteur financier n’a donc pas attendu la prise d’éventuelles initiatives parlementaires pour agir. Il est toutefois exact que les initiatives législa- tives accélèrent le processus et accroissent la pression qui pèse sur le secteur financier pour qu’il prenne des mesures concrètes. L’orateur souligne par ailleurs qu’il existe déjà un code de conduite applicable à titre individuel. Le code de conduite sur lequel repose le serment bancaire aux Pays-Bas diffère très peu du code de conduite en vigueur dans le secteur financier belge. C’est pourquoi l’orateur estime que l’instauration du serment bancaire ne constituerait rien de plus qu’une nouvelle mesure symbolique qui s’ajouterait aux règles et au code de conduite qui existent déjà. La valeur ajoutée dudit ser- ment serait dès lors plutôt limitée. Le secteur financier a ensuite recherché un concept à plus forte valeur ajoutée et a opté pour la création d’un BSB belge: le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. La proposition de loi de Mme Almaci visant à instaurer un serment bancaire invite d’ail- leurs le secteur financier à développer une forme d’autorégulation. Il souligne que les règles additionnelles élaborées à la suite de la crise financière de 2008 constituent un arsenal réglementaire assez impressionnant. À l’heure actuelle, le secteur n’a pas besoin de règles supplémentaires. S’agissant de la résistance opposée par le secteur financier à l’instauration du serment bancaire, l’orateur souligne que ce secteur n’est absolument pas favorable à l’ajout de cet acte symbolique dans la réglementation existant en matière bancaire et financière. Il estime 50 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E bank- en financiële zaken. Hij meent dat het bijgevolg geen goed idee is om dit initiatief koste wat het kost te willen invoeren zelfs zonder de nodige steun vanuit de financiële sector zelf. Bovendien is hij ervan overtuigd dat de toegevoegde waarde van de invoering van de bankierseed bijzonder klein is ten aanzien van de be- staande gedragscode. Hij meent oprecht dat het voorstel van Febelfin, met name de invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector, een veel grotere positieve impact zal hebben op de integriteit binnen de sector dan de bankierseed. Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) wil voor- eerst duidelijk aangeven wat er precies in de memorie van toelichting staat van het wetsvoorstel tot invoering van een bankierseed. Daarin wordt gevraagd aan de banksector om initiatieven te nemen met betrekking tot de deontologische code (hoe en aan wie er een eed wordt gezworen) in het kader van de invoering van de bankierseed. Dat is echter een heel andere insteek dan aan de financiële sector te vragen om een bankierseed in te voeren. Bovendien onderstreept de spreekster dat het ver- keerd is om de huidige patstelling voor te stellen als een meningsverschil en te verwarren met het debat over draagvlak. Er was trouwens ook geen draagvlak voor de invoering van een BSB totdat haar fractie de discussie over de invoering van een bankierseed heeft geopend. Zij stelt ook vast dat voor de financiële crisis van 2008 er noch in het Verenigd Koninkrijk, waar de BSB werd ingevoerd, noch in Nederland, waar de bankierseed werd ingevoerd, enige discussie leefde omtrent deze concepten. In het Belgische parlement zijn er ook pas wetgevende initiatieven inzake gedragscode genomen op het ogenblik dat het overduidelijk was dat er een laakbare afwezigheid was van deontologie binnen de sector. Zij meent dan ook dat de bankierseed en de de- ontologische aspecten die daarbij gepaard gaan thans nog niet geïntegreerd zijn in het bestaande arsenaal aan regels dat van toepassing is op de financiële sector. Daarnaast stipt de spreekster aan dat er binnen de Belgische financiële sector wel degelijk een aantal ban- ken bestaan die wel voorstander zijn van de invoering van de bankierseed omdat zij deze eed reeds zelf toe- passen. Zij willen dan ook dat deze eed voor de gehele bancaire sector geldt. De spreekster verzet zich tegen de staartredenering waarbij Febelfin opwerpt dat dergelijke initiatieven reeds bestaan en daarom niet ingevoerd moeten worden. Zij meent net dat het belangrijk is om goede, bestaande voorbeelden structureel te verankeren binnen de gehele donc qu’il ne serait pas judicieux de vouloir à tout prix instaurer cette mesure, quitte à se passer du soutien nécessaire du secteur financier lui-même. De plus, il est convaincu que la valeur ajoutée de ce serment bancaire est très faible par rapport à celle du code de conduite existant. Il croit sincèrement que la proposition de Febelfin, à savoir la création du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier, aura un effet positif beaucoup plus important que le serment bancaire sur l’intégrité du secteur. Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) tient avant tout à préciser la teneur exacte des développements de la proposition de loi instaurant un serment bancaire. Celle-ci demande au secteur bancaire de prendre des initiatives en ce qui concerne le code de déontologie (comment et devant qui le serment est prêté) dans le cadre de l’instauration du serment bancaire. C’est toutefois une toute autre approche que de demander au secteur financier d’instaurer un serment bancaire. L’intervenante souligne par ailleurs qu’il est inexact de présenter l’impasse actuelle comme une divergence de vues et de la confondre avec le débat relatif à l’adhésion dont bénéficie la mesure. L’instauration d’une BSB ne bénéficiait, elle non plus, d’aucune adhésion jusqu’à ce que son groupe lance la discussion relative à l’instau- ration d’un serment bancaire. Elle constate également qu’avant la crise financière de 2008, il n’existait aucune discussion, ni au Royaume-Uni, où la BSB a été ins- taurée, ni aux Pays-Bas où le serment bancaire a été instauré, concernant ces concepts. Le Parlement belge n’a commencé à prendre des initiatives législatives en termes de code de conduite qu’au moment où il était plus que manifeste que toute forme de déontologie fai- sait cruellement défaut dans le secteur. Elle considère par conséquent que le serment bancaire et les aspects déontologiques qui y sont associés n’ont pas encore été intégrés à l’arsenal existant des règles applicables au secteur financier. L’intervenante ajoute qu’il existe bien, au sein du secteur financier belge, une série de banques qui sont favorables à l’instauration d’un serment bancaire, étant donné qu’elles-mêmes appliquent d’ores et déjà ce sys- tème. Elles souhaitent par conséquent que le système soit étendu à l’ensemble du secteur bancaire. L’intervenante conteste le raisonnement absurde par lequel Febelfin prétend que ce type d’initiative existe déjà et ne doit dès lors pas être instauré. Elle considère précisément qu’il importe d’ancrer structurellement les bons exemples existants dans l’ensemble du secteur 51 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E financiële sector en de invoering van de bankierseed kan hierbij een belangrijk rol vervullen. Tot slot wijst zij erop dat het voorstel tot invoering van een bankierseed kamerbreed wordt gedragen binnen het parlement. Zij vindt het bijgevolg ontstellend om te moeten vaststellen dat de financiële sector dit voorstel simpelweg van tafel veegt met het argument dat de sector het idee niet genegen is. Bijgevolg gaat de sec- tor niet akkoord en kan de bankierseed niet ingevoerd worden. De spreekster gaat helemaal niet akkoord met deze redenering. De heer Karel Van Eetvelt, CEO van Febelfin, wijst erop dat elke bank een gedragscode heeft. Dat is op dit ogenblik een gegeven in de bankwereld. Het klopt elke bank daar een andere invulling aan geeft maar elke bank heeft wel degelijk een gedragscode. Daarnaast ergert de spreker zich aan de opmerkingen van sommige commissieleden die wijzen op het totale gebrek aan deontologie binnen de financiële sector. Hij stelt dit gebrek echter niet vast. Het klopt dat er individu- ele gevallen bekend zijn van misbruik die ongetwijfeld in de toekomst nog zullen plaatsvinden, ook in sectoren waar vandaag ook een eed wordt gezworen. Febelfin probeert een antwoord te formuleren op de zaken die leven in de samenleving en bij de klant maar op een manier waarbij de volledige sector zich aangesproken voelt en vrijwillig meestapt in dat nieuwe verhaal. Hij blijft ervan overtuigd dat de creatie van een cultuur gekenmerkt door meer openheid en transpa- rantie binnen de financiële sector op een adequatere manier zal bereikt worden aan de hand van een collec- tieve benadering zoals de invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector dan door de invoering van een individuele bankierseed. Hij erkent dat het idee van een BSB er pas gekomen is in het voorjaar van 2018 maar niet als een alternatief voor de bankierseed. Hij vindt het tevens opvallend dat het voorstel van Febelfin wordt afgeschilderd als een misprijzen van het parlementair initiatief inzake de bankierseed. Het is absoluut niet de bedoeling om aan de hand van het voorstel tot invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector de huidige problemen onder de mat te vegen en te doen alsof er niets aan de hand is. Hij merkt op dat er inderdaad meer nood is aan een meer gedetailleerde uitleg en invulling van de bestaande gedragscode. Hij is ervan overtuigd dat het rapport dat door de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële financier, et que l’instauration du serment bancaire peut y contribuer de manière significative. Elle souligne enfin que la proposition visant l’instau- ration d’un serment bancaire bénéficie d’un soutien unanime au Parlement. Elle trouve donc effarant que le secteur financier balaye cette proposition d’un simple revers de la main, au motif que le secteur n’est pas favorable à l’idée. Il s’ensuit que le secteur n’est pas d’accord et que le serment bancaire n’est pas instauré. L’intervenante conteste vivement ce raisonnement. M.  Karel Van Eetvelt, CEO de Febelfin, signale que chaque banque dispose d’un code de conduite. C’est une réalité dans le monde bancaire à l’heure actuelle. Il est exact que le contenu peut varier selon la banque, mais chaque banque dispose bien d’un code de conduite. L’orateur est en outre irrité par les remarques émises par certains membres de la commission qui pointent l’absence totale de déontologie au sein du secteur financier. Il ne partage toutefois pas ce constat. Il est exact que l’on connaît des cas individuels d’abus qui ne manqueront pas de se reproduire à l’avenir, y compris dans des secteurs où il y a également une prestation de serment. Febelfin tente de formuler une réponse aux questions qui interpellent la société et les clients, mais d’une manière qui permette à l’ensemble du secteur de se sentir concerné et s’engager volontairement dans cette nouvelle démarche. Il reste convaincu qu’une culture caractérisée par une ouverture et une transparence accrues dans le secteur financier pourra être mise en place d’une manière plus adéquate au moyen d’une approche collective, telle que l’instauration d’un Conseil des bonnes pratiques dans le secteur financier, plutôt qu’en instaurant un serment bancaire individuel. Il reconnaît que l’idée d’un BSB n’est apparue qu’au printemps 2018 mais pas comme alternative au serment bancaire. Il estime également qu’il est frappant que la proposition de Febelfin soit considérée comme un signe de mépris envers l’initiative parlementaire en matière de serment bancaire. En proposant d’instaurer un Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier, le but n’est absolument pas d’occulter les problèmes et de faire comme si de rien n’était. Il fait observer que le besoin d’expliquer le code de conduite existant et de lui donner forme de manière plus détaillée se fait en effet davantage ressentir. Il est convaincu que le rapport qui sera rédigé par le Conseil 52 3650/003 DOC 54 KA M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E Sector zal opgesteld worden aan de hand van 38 vragen niet werkloos in de schuif zal blijven liggen maar door de stakeholders binnen een bank zal opgepikt worden om verder mee aan de slag te gaan. Febelfin zal in de loop van de komende weken haar plannen met betrekking tot de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector verder uitwerken en finaliseren. Daarna zal Febelfin alle uitleg en details verschaffen ten aanzien van de buitenwereld, in casu de leden van deze commissie en aan de samenleving in haar geheel. Op die manier kan men zich een beter beeld vormen van de potentiële impact die de invoering van de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector kan teweegbrengen. Mevrouw Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) stelt vast dat de standpunten duidelijk zijn en geeft aan dat het voor haar een en-enverhaal is en geen of-verhaal. Zij is niet van plan om af te dingen op haar wetsvoorstel betreffende de invoering van een bankierseed. Deze bankierseed kan perfect bestaan naast de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector. Beide con- cepten kunnen elkaar versterken en aanvullen. Daarnaast vraagt de spreekster zich af of er thans een consensus bestaat binnen de financiële sector over het document zoals het in zijn huidige vorm op tafel ligt. Zij gaat ervan uit dat dit wel het geval is maar merkt op dat het document als een discussiedocument wordt betiteld. Hoe moet de spreekster de status van dit document inschatten? Wat is de timing van zodra dit werkdocument gefinaliseerd wordt? De spreekster meent dat op basis van de timing die aan de commissie wordt voorgelegd, deze Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector niet voor de verkiezingen van eind mei zal worden ingevoerd. Dat is jammer aangezien deze commissie wel degelijk de bedoeling had om te landen voor de verkiezingen van eind mei. De spreekster benadrukt dan ook dat zij haar wetsvoorstel zal behouden en actief op zoek zal gaan naar een meerderheid om het wetsvoorstel nog tijdens deze legislatuur aan te nemen. Tot slot heeft de spreekster nog een zeer punctuele vraag met betrekking tot de rol van de toezichthouder binnen de Raad voor Goede Praktijkenin de Financiële Sector. In het voorstel van Febelfin zal de toezichthou- der, in casu de Nationale Bank van België (NBB) of de Europese Centrale Bank (ECB), toegang hebben tot de rapporten en opvolgingsverslagen. Zij vraagt zich echter af of deze toezichthouders thans al niet over deze toegang beschikken. Wat is met andere woorden de bonnes pratiques dans le secteur financier au moyen de 38 questions ne restera pas rangé dans un tiroir mais sera repris par les parties prenantes au sein des banques afin de les guider dans la suite de leurs travaux. Dans le courant des prochaines semaines, Febelfin continuera à développer ses plans concernant le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier et les fina- lisera. Ensuite, Febelfin fournira toutes les explications et tous les détails au monde extérieur, en l’occurrence les membres de la commission et la société en général. Cela permettra de mieux comprendre l’impact potentiel que peut avoir l’instauration d’un Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. Mme Meyrem Almaci (Ecolo-Groen) constate que les points de vue sont clairs et indique que, pour elle, l’un n’exclut pas l’autre. Elle n’a pas l’intention de sacrifier sa proposition relative à l’instauration d’un serment bancaire. Le serment bancaire et le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier peuvent parfaitement coexister. Les deux concepts peuvent se renforcer et se compléter mutuellement. Par ailleurs, l’intervenante se demande s’il existe, pour le moment, un consensus dans le secteur financier concernant le document dans sa forme actuelle. Elle part du principe que c’est le cas, mais fait remarquer que le document est qualifié de document de discus- sion. L’intervenante demande quel est le statut de ce document? Quel sera le calendrier prévu dès que ce document de travail sera finalisé? L’intervenante estime que, sur la base du calendrier présenté à la commission, ce Conseil de bonnes pra- tiques dans le secteur financier ne sera pas instauré avant les élections de la fin du mois de mai. C’est dommage, étant donné que la commission avait bel et bien l’intention d’aboutir avant les élections de fin mai. L’intervenante souligne dès lors qu’elle maintiendra sa proposition de loi et qu’elle recherchera activement une majorité en vue d’une adoption au cours de l’actuelle législature. Enfin, l’intervenante souhaite poser une question très précise concernant le rôle de l’autorité de contrôle au sein du Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier. Dans la proposition de Febelfin, l’autorité de contrôle, en l’occurrence la Banque nationale de Belgique (BNB) ou la Banque centrale européenne (BCE), aura accès aux rapports et aux rapports de suivi. Elle se demande toutefois si ces autorités de contrôle ne disposent pas déjà de cet accès. En d’autres 53 3650/003 DOC 54 K A M E R 6 e Z I T T I N G VA N DE 5 4 e ZIT T IN GSP ERIOD E 2018 2019 C H A M B R E 6 e S E S S I O N D E L A 5 4 e L É G I S L A T U R E het nieuwe element aan dit aspect met betrekking tot de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector? De heer Tom Boedts, general counsel van Febelfin, merkt op dat de notulen van een vergadering van een raad van bestuur vaak proactief worden opgestuurd naar de toezichthouder. Indien er een verslag wordt opgemaakt door de Raad voor Goede Praktijken in de Financiële Sector waarin een bank volledig uit de toon valt op alle criteria ten opzichte van de overige spelers van de financiële sector, zal een raad van bestuur hier- over een vergadering organiseren en zullen deze no- tulen van deze vergadering overgezonden worden aan de toezichthouder, hetzij de NBB of de ECB. De graad van intrusie door de toezichthouder is bijzonder hoog. termes, quelle est la nouveauté en l’occurrence en ce qui concerne le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier? M. Tom Boedts, general counsel de Febelfin, fait observer que le procès-verbal d’une réunion du conseil d’administration est régulièrement envoyé de manière proactive à l’autorité de contrôle. Si le Conseil de bonnes pratiques dans le secteur financier rédige un rapport dans lequel une banque détonne complètement pour tous les critères par rapport aux autres acteurs du sec- teur financier, un conseil d’administration organisera une réunion à ce sujet et le procès-verbal de cette réunion sera transmis à l’autorité de contrôle, la BNB ou la BCE. Le degré d’intrusion de l’autorité de contrôle est particulièrement élevé. Centrale drukkerij – Imprimerie centrale